1-1-موقعیت ژئوپلتیک خاورمیانه ………………………………………………………………………………………23
1-1-1-محدوده جغرافیایی ………………………………………………………………………………………………..23
2-1-1-اهمیت تاریخی و مذهبی ………………………………………………………………………………………..24
3-1-1-اهمیت اقتصادی ……………………………………………………………………………………………………24
4-1-1-اهمیت استراتژیک و نظامی …………………………………………………………………………………….26
2-1-سیاست آمریکا در مقابله با توسعه کمونسیم ………………………………………………………………….28
3-1-ضرورت مقابله با اسلام گرایی (بنیادگرایی اسلامی) ………………………………………………………32
4-1-طرح خاورمیانه بزرگ ………………………………………………………………………………………………..40
5-1-دکترین بوش اول، دکترین کلینتون و دکترین بوش دوم ………………………………………………….47
1-5-1-دکترین بوش (بوش اول) ……………………………………………………………………………………….47
2-5-1-دکترین کلینتون ……………………………………………………………………………………………………..48
3-5-1-دکترین جورج دبلیوبوش (بوش دوم) ………………………………………………………………………49
6-1-شکل گیری هلال شیعی …………………………………………………………………………………………….50
1-6-1-اختلافات مرزی و سرزمینی ……………………………………………………………………………………51
2-6-1-اختلافات قومی و مذهبی ……………………………………………………………………………………….51
3-6-1-کشف و استخراج نقت ………………………………………………………………………………………….52
4-6-1-تعارضات ایدئولوژیکی ………………………………………………………………………………………….53
فصل سوم : روش شناسائی تحقیق ……………………………………………………………………………..62
مقدمه ……………………………………………………………………………………………………………………………..63
1-روش تحقیق …………………………………………………………………………………………………………………63
2-جامعه آماری ………………………………………………………………………………………………………………..63
3-حجم نمونه و روش اندازه گیری …………………………………………………………………………………….63
4-ابزار جمع آوری اطلاعات ………………………………………………………………………………………………63
5-روش تجزیه و تحلیل داده ها ………………………………………………………………………………………….63
فصل چهارم: تبیین نظام بین الملل پس از فروپاشی کمونیسم و پایان جنگ سرد ………………..64
مقدمه ………………………………………………………………………………………………………………………………65
1-استقرار نظام دوقطبی ……………………………………………………………………………………………………..65
1-1-خاورمیانه و نظام دوقطبی …………………………………………………………………………………………..69
2-1-فروپاشی کمونیسم …………………………………………………………………………………………………….73
3-1-پایان جنگ سرد ………………………………………………………………………………………………………..75
2-فناوری های نوین ارتباطی و اطلاعاتی و تاثیر آن در فروپاشی نظام دوقطبی و پایان جنگ سرد..77
1-2-تاثیر فروپاشی کمونیسم در خاورمیانه …………………………………………………………………………..78
2-2-استقرار نظم نوین بین الملل ………………………………………………………………………………………..79
3-2-ویژگی های نظام بین الملل پس از جنگ سرد ………………………………………………………………79
4-2-کشورهای کوچک پس از جنگ سرد …………………………………………………………………………..82
5-2-نهادهای بین المللی ……………………………………………………………………………………………………87
6-2-ساختار نظام بین الملل ……………………………………………………………………………………………….89
7-2-پویش قدرت ……………………………………………………………………………………………………………89
8-2-جایگاه خاورمیانه در نظام نوین بین الملل …………………………………………………………………….95
فصل پنجم : تاثیرپذیری و تاثیرگذاری واحدهای سیاسی / کشورهای متشکله ژئوپلتیک شیعه در نسبت با منابع ملی آنان ……………………………………………………………………………………………..98
مقدمه ………………………………………………………………………………………………………………………………99
1-جمهوری اسلامی ایران و منافع ملی و اهدا ایدئولوژیک (تقدم و تاخر یکی بر دیگری) ………….99
1-1-ژئوپلیتیک و سیاست خارجی ایران ……………………………………………………………………………101
2-1-لبنان و منافع ملی و اهداف ایدئولوژیک ……………………………………………………………………..112

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

3-1-سوریه، منافع ملی و اهداف ایدئولوژیک …………………………………………………………………….114
4-1-عراق و منافع ملی و اهداف ایدئولوژیک …………………………………………………………………….118
فصل ششم : تجزیه و تحلیل تحولات خاورمیانه / بهارعربی، بویژه سوریه و تاثیر آن به ژئوپلیتیک شیعه و منافع ملی ایران …………………………………………………………………………….121
مقدمه …………………………………………………………………………………………………………………………….122
1-تحولات خاورمیانه / بهار عربی …………………………………………………………………………………….123
1-1-کالبد شکافی تحولات خاورمیانه ……………………………………………………………………………….123
2-1-ویژگی های جنبش دموکراسی خواهی اعراب …………………………………………………………….124
3-1-انقلاب ارتباطات و گسترش شبکه های اجتماعی و تاثیر آنها در شکل گیری تحولات منطقه خاورمیانه ……………………………………………………………………………………………………………………….124
4-1-نقش قدرت های بزرگ در شکل گیری تحولات خاورمیانه ………………………………………….126
5-1-نقش ج.ا.ایران در شکل گیری تحولات منطقه خاورمیانه ………………………………………………127
6-1-نقش نظام های سنتی در شکل گیری تحولات منطقه خاورمیانه …………………………………….130
7-1-آینده تحولات خاورمیانه و تاثیر آن بر ژئوپلیتیک شیعه …………………………………………………132
2-تحولات سوریه و تاثیر ان بر ژئوپلیتیک شیعه و منافع ملی ایران ………………………………………..134
1-2-جایگاه سوریه در ژئوپلیتیک شیعه ……………………………………………………………………………..134
2-2-دلایل تحولات سوریه ……………………………………………………………………………………………..137
3-2-تحولات سوریه و منافع قدرت های منطقه ای و جهان ………………………………………………..137
4-2-آثار تحولات سوریه بر تغییر ژئوپلیتیک خاورمیانه ……………………………………………………….139
3-عوامل دخیل چون پدیده جهانی شدن، رشد و توسعه فناوری های نوین ارتباطات ………………141
1-3-جامعه اطلاعاتی محصول جهانی شدن ……………………………………………………………………….141
2-3-جهان شبکه ای و شبکه های اجتماعی ……………………………………………………………………….144
3-3-آثار شبکه های اجتماعی در شکل گیری و گسترش جنبش های دموکراسی خواهی …………147
4-3-شبکه های اجتماعی و بهار عربی ………………………………………………………………………………151
4-اتخاذ سیاست سدبندی جدید ……………………………………………………………………………………….154
فصل هفتم : نتیجه گیری و پیشنهادات ……………………………………………………………………….158
1-نتیجه گیری ………………………………………………………………………………………………………………..159
2-پیشنهادات ………………………………………………………………………………………………………………….161
1-2-پیشنهادات حاصل تحقیق …………………………………………………………………………………………161
2-2-پیشنهادات جانبی …………………………………………………………………………………………………….161
3-2-پیشنهادات برای محقیق بعدی …………………………………………………………………………………..162
منابع و مآخذ ………………………………………………………………………………………………………………….163
فصل اول
کلیات پژوهش
مقدمه:
یقیناً تحولات جاری در سوریه، مهمترین بخش از زنجیره تحولات شمال آفریقا و خاورمیانه موسوم به بهار عربی است. تاکید بر این معنا، از اهمیت تحولات در سایر کشورها و تاثیر آن بر مهندسی مجدد ژئوپلیتیک منطقه نمی‏کاهد. چرا که دومینوی قدرت برای تغییر نظام بین‏الملل و استقرار نظم نوین جهانی با استفاده از ابزار سیاست سدبندی جدید، بازی قدرت را به زمین سوریه کشانده است. از طرفی جابجایی قدرت و تغییر رژیم در سوریه نه تنها برای اپوزیسیون غیرمتشکل این کشور مهم است، بلکه با انسداد مهمترین دروازه ورود ایران به کشورهای خاورمیانه، یعنی سوریه، موجب دگرگونی بنیادین در ساختار هلال شیعه و محاق آن و در نتیجه تغییر معادلات قدرت منطقه‏ای و بین‏المللی خواهد شد.
بدیهی است دومینوی تغییرات قدرت به سوریه ختم نخواهد شد و پس لرزه‏های آن سایر کشورهای منطقه اعم از دوستان سنتی غرب، چون عربستان سعودی، بحرین، یمن، امارات متحده عربی و مخالفین غرب چون ایران و جنبش‏های رادیکال منطقه، حماس و حزب الله و سرانجام روسیه را نیز در بر خواهد گرفت.
بر این اساس، کالبدشکافی و آینده پژوهی آنچه که در سوریه می‏گذرد، به عنوان هدف اصلی این پژوهش در درک نخبگان سیاسی و اصلاح جهت‏گیری‏های اساسی آنها موثر خواهد بود.
1- بیان مسئله :
در ارتباط با تحولات اخیر سوریه می‏بایست چند مولفه را مورد توجه و تحلیل قرار داد؛
1- تبیین نظام بین‏الملل پس از فروپاشی کمونیسم و پایان جنگ سرد .
دوره‏اى که از سال 1945 آغاز و تا فروپاشى اتحاد شوروى ادامه پیدا مى‏کند، به‏ دوره جنگ سرد معروف است. شاخص روابط بین‏الملل در این دوره محور مسکو – واشنگتن است که به عنوان سمبل روابط شرق و غرب در جهان دو قطبى، اساس تجزیه و تحلیل رویدادهاى بین‏المللى محسوب مى‏شود. على رغم پیچیده‏تر شدن روابط و مسائل بین‏المللى در سال‏هاى دهه 50 و پس از آن، ظهور قدرت‏هاى منطقه‏اى، پیدایش قدرت‏هاى نظامى چون چین و قدرت‏هاى اقتصادى مانند ژاپن و بازار مشترک و نقش فزاینده جهان سوم در امور بین‏المللى، این محور همچنان با وجود ناکافى بودن (به‏عنوان تنها معیار) به مثابه شاخص مهم روابط بین‏المللى، در این دوره پا بر جا ماند.
جنگ سرد را مى‏توان به نبردى اساسى بین‏منافع و اندیشه‏ها تعریف کرد که تاحد یک جنگ کلاسیک پیش نمى‏رود. عامل اصلى بروز چنین جنگى در سال‏هاى ‏بعد از جنگ جهانى دوم، سلاح اتمى بود که مانع بروز یک جنگ گرم‏ مى‏شد. (نقیب زاده، 1377: 200)
از لحاظ پژوهش نظرى، مى‏توان خصوصیات اصلى جنگ سرد را این ‏گونه جمع‏بندى کرد که تضاد و درگیرى دو بلوک شرق و غرب در سه حوزه اساسى؛ سیاسى، اقتصادى و ایدئولوژیک جریان داشته است. به عبارت دیگر، این دو بلوک در این سه‏ حوزه عمده از یکدیگر متمایز مى‏شده‏اند.
در دوران جنگ سرد، کشورهاى جهان سوم، عرصه رقابت‏ها و ستیزهاى قدرت‏هاى‏ بزرگ بودند. در گذشته، بسیارى از تعارض‏هاى بین‏المللى، میان خود قدرت‏هاى بزرگ ‏بود که اوج این گونه ستیزها را در وقوع جنگ‏هاى بین‏المللى اول و دوم مشاهده نمودیم؛ ولى بعد از جنگ جهانى دوم، بیش‏تر تعارض‏ها را در میان کشورهاى جهان سوم ‏مشاهده کرده‏ایم. در واقع کشورهاى بزرگ شمال سعى کرده‏اند تا موارد منازعه میان‏ خود را به کشورهاى جهان سوم منتقل و از رویارویى مستقیم با یکدیگر احتراز نمایند.
محورهای عمده در وضعیت جدید جهانی را می‌توان در موارد زیر خلاصه کرد:
1- پس از پایان جنگ سرد، تفکیک میان دو مفهوم “نظام بین‌المللی” که میدان تعامل واحدهای ملی است و مفهوم “وضعیت جهانی” که فضای کلی جهانی اعم از نظام بین‌المللی، تعاملات و روندهای فرانظامی را شامل می‌شود، ضرورت دارد.
2- گفتمان حاکم بر نظام بین‌المللی، گفتمان اقتصادی و گفتمان حاکم بر وضعیت جهانی، گفتمان امنیتی است.
3- برخلاف روندها و تعاملات درون نظامی که به دلیل رفتار عمدتاً معقول واحدهای ملی امکان درک و شناسایی آنها وجود دارد، روندها و فرآیندهای فرانظامی مسیرهای متناقضی را طی می‌کنند. عمده‌ترین این روندها عبارتنداز:
الف- در حالیکه جهانی شدن فرآیند مسلط در وضعیت جهانی را شکل می‌دهد، بومی‌گرایی، محلی‌گرایی و منطقه‌گرایی نیز در حال رشد می‌باشند.
ب – در حالیکه تمرکز قدرت و از بین‏رفتن تعارضات میان قدرت‌های بزرگ، انتظار نظم و امنیت را افزایش داده است، ‌آسیب‌پذیری و منابع ناامنی نیز به دلیل ورود بازیگران جدید به عرصه تعاملات جهانی افزایش یافته است.
ج – در حالیکه پیشرفت‌های تکنولوژیک و انقلاب ارتباطات امکان تأثیرگذاری فرهنگ مسلط جهانی را بر سایر فرهنگ‌ها و خرده فرهنگ‌ها تشدید می‌کند، در عین حال همین مسئله به فرهنگ‌های غیر مسلط و خرده فرهنگ‌ها امکان تداوم حیات می‌بخشد.
د – در حالیکه بنا به دلایل مختلف تصور می‌شود که حاکمیت دولت‌ها در حال فرسایش است (مسئله جهانی شدن، مداخله بشردوستانه، انقلاب ارتباطات و…)، امکان و فرصت بازیگری برای دولت‌ها همچنان به قوت خود باقی است و در برخی حوزه‌ها افزایش نیز یافته است.
2- فرایند تکوین ژئوپلیتیک شیعه و نقش آن در معادلات قدرت منطقه‏ای و بین‏المللی.
حادثه 11 سپتامبر و متعاقب آن حمله ایالات متحده آمریکا و متحدان اروپایی‏اش در قالب جنگ‏های پیش گیرانه در افغانستان و عراق ضمن تغییر ژئوپلیتیک منطقه، بطور راهبردی در جهت منافع دراز مدت شیعیان و ایران عمل کرد. دشمنان منطقه‏ای ایران، طالبان و صدام، یکی پس از دیگری ساقط شدند. تحولات سال‏های بعد به رشد پدیده‏ای در عرصه سیاست بین‏الملل کمک نمود که به نام “ژئوپلیتیک شیعه” شناخته می‏شود. ظهور ژئوپلیتیک شیعه به مفهوم تغییر قواعد و بستر بازی راهبردی سنتی در منطقه خاورمیانه بزرگ می‏باشد و تبعات و ملازمات مربوط به خود را در پی دارد. شکل‏گیری هر نوع موازنه جدید منطقه‏ای منبعث از ژئوپلیتیک شیعه بر نوع رفتارها و مناسبات کشورهای خرده نظام منطقه‏ای و همچنین شکل مراودات و تعاملات آنها با بازیگران فرامنطقه‏ای و جهانی اثرات جدی می‏گذارد. (موحدیان عطار، 1386 :121 )
3- تاثیرپذیری و تاثیرگذاری واحدهای سیاسی /کشورهای متشکله ژئوپلیتیک شیعه در نسبت با منافع ملی آنان، (کشورهای لبنان، سوریه، عراق، عربستان سعودی، کویت، بحرین، ایران، افغانستان، پاکستان، آذربایجان، هندوستان، عمان، قطر، امارات متحده، ترکیه و یمن).
کشورهای خاورمیانه بزرگ وضعیت همسو و مشابه‏ای ندارند. کمتر دو کشوری را در این منطقه وسیع می‏توان یافت که فارغ از اختلافات مرزی و امنیتی دوجانبه و مشکلات ناشی از تداخل منافع اقتصادی و بازرگانی باشند. بنابراین، همپیمانی راهبردی در خاورمیانه بزرگ وجهی آرمانی بوده و طیف روابط کشورها، عمدتاً از وضعیت عادی مناسبات تا مناقشه رو در رو در نوسان می‏باشد. در خاورمیانه بزرگ دلایل و علل بسیاری برای برقراری مناسباتی متفاوت با کشورها و قدرت‏های گوناگون غیرمنطقه‏ای، فرامنطقه‏ای و جهانی وجود دارد که خود یکی از عوامل تفرق در رویکردهای درون منطقه‏ای به حساب می‏آید. اغلب کشورهای عربی در هسته مرکزی نظام منطقه‏ای خاورمیانه بزرگ منافع ملی و استراتژی‏های امنیتی خود را در تعارض با کشورهای غیرعرب حاشیه‏ای تعریف نموده و به پیش می‏برند. خاورمیانه بزرگ در بین‏کلیه مناطق جهان از نازل‏ترین میزان همبستگی، ارتباطات، همکاری و همسویی در رویکردهای درون منطقه‏ای برخوردار می‏باشد و اساساً فاقد حداقل عناصر لازم برای شکل‏دهی به یک خورده نظام منطقه‏ای منسجم است. در مجموع آنچه بتواند به این منطقه وسیع براساس مبانی ساختاری و کارکردی در سطح دولت‏های ملی، هویت و نظم همسو و بطور نسبی یکپارچه ببخشد، عملاً وجود نداشته و تا آینده نزدیک قابل پیش بینی نخواهد بود. (همان: 146- 144)
بنابراین برای دولت‏های ملی بویژه ایران چشم‏اندازی برای همگرایی جز بهره‏گیری از جغرافیای ایدئولوژیک بمنظور دستیابی به اتحاد، یکپارچگی و نقش رهبری در چارچوب ژئوپلیتیک شیعه متصور نمی‏باشد.
4- تجزیه‏وتحلیل تحولات خاورمیانه/بهار عربی‏و بویژه سوریه و تاثیر آن بر ژئوپلیتیک شیعه.
موج جدید تحولات خاورمیانه موسوم به بهار عرب در سه سطح ملی، منطقه‏ای و فرامنطقه‏ای (جهانی) قابل تحلیل است. از اینرو تحولات سوریه نیز در سطوح فوق‏الذکر قابل درک می‏باشد. از آنجاییکه تحولات سوریه بیش از سایر کشورهای منطقه در عمق منافع استراتژیک ایران (ژئوپلیتیک شیعه) تاثیر بسزایی دارد، شناخت فرایند تحولات کنونی و آینده آن، با توجه به حاکمیت علویان در سوریه و نقش محوری حکومت بشار اسد در ثبات و یا تغییر معادلات سیاسی و امنیتی منطقه و به مثابه درگاه ورود ایران به بخش مهمی از ژئوپلیتیک شیعه حائز اهمیت می‏باشد.
5-عوامل دخیل چون پدیده جهانی شدن، رشد و توسعه فناوری‏های نوین ارتباطات و اطلاعات و تشکیل جامعه اطلاعاتی و جهان شبکه‏ای، با رویکرد تاثیر تحولات منطقه‏ای بر جمهوری اسلامی ایران بویژه در تعامل با تحولات سوریه، و آثار آن بر خط مقدم مقابله با اسرائیل و آمریکا و نظام بین‏الملل .
بطور کلی به نظر می‏رسد پدیده جهانی شدن نقش موثری در شکل‏گیری جنبش‏های اجتماعی داشته است. به این دلیل جنبش‏های اجتماعی جایگاه خاصی در جامعه‏شناسی سیاسی ایفا می‏کنند. این جنبش‏ها، جدید تلقی می‏شوند چرا که نمونه و نمادی از روابط اجتماعی و سیاسی جدید و متاثر از پدیده جهانی شدن هستند. ویژگی‏های این نوع جنبش‏ها از لحاظ جهت گیری، سازمان و نوع، آنان را از دیگر جنبش‏ها متمایز ساخته است. ازجمله:
1- این جنبش‏ها غیرابزاری (non- instrumental) هستند، یعنی بیان کننده علایق و نگرانی‏های جهان شمول و اغلب اعتراض آمیز نسبت به وضعیت اخلاقی و نه نماینده منافع مستقیم گروه‏های اجتماعی خاص هستند.
2- بیشتر به سوی جامعه مدنی و نه دولت جهت‏گیری شده‏اند.

الف- این جنبش‏ها نسبت به ساختارهای بوروکراتیک متمرکز بدگمان هستند و به سوی تغییر عقاید عمومی جهت‏گیری شده‏اند و نه تغییر نهادهای حاکم.
ب- این جنبش‏ها بیشتر به جنبه‏هایی نظیر فرهنگ، شیوه زندگی و مشارکت در سیاست اعتراض سمبلیک توجه دارند تا به ادعای حقوق اجتماعی- اقتصادی.
3- این جنبش‏ها به شیوه‏های غیررسمی، “باز” و انعطاف پذیر سازماندهی شده‏اند و حداقل در بعضی از زمینه‏ها از سلسله مراتب، بوروکراسی و حتی گاهی اوقات قراردادن شرایطی برای عضویت اجتناب می‏کنند.
4- این جنبش‏ها به شدت به رسانه‏های جمعی متکی‏اند و از طریق آنها درخواست‏هایشان مطرح می‏شود، اعتراضاتشان نمایش داده می‏شود و اندیشه‏هایشان برای تسخیر اندیشه و احساس عمومی به گونه‏ای موثر بیان می‏گردد.
بعضی از جنبه‏های سازمانی جنبش‏های اجتماعی جدید، آشکارا آنها را از سازمان‏های سیاسی رسمی متمایز می‏کند، تا جایی که اصطلاح “شبکه” بر آنها صدق می‏نماید.(نش، 1389: 133-131)
6- اتخاذسیاست سدبندی جدید (New-containment policy)در چارچوب نظم‏نوین جهانی
آمریکا و متحدان اروپایی در برخورد با شکل‏گیری شبکه‏های اجتماعی ناشی از پدیده جهانی شدن وکنترل این شبکه‏ها و ممانعت از تبدیل آنها به حکومت‏های اسلامی بنیادگرا در منطقه خاورمیانه در صدد برآمده‏اند با موج سواری بر تحولات جاری و تسهیل تغییر حکومت‏های سنتی و دیکتاتوری خاورمیانه و جایگزینی آن با حکومت‏های شبه دموکراتیک و اسلام سکولاریستی از تفوق اسلام بنیادگرا و تکوین ژئوپلیتیک شیعه به عنوان بازیگر اصلی منطقه‏ای و تاثیرگذار در سیاست بین‏الملل جلوگیری نمایند. بنابراین ناگزیر به اتخاذ سیاست سدبندی جدید و دخالت مستقیم و غیرمستقیم سیاسی و نظامی در منطقه شده اند.
برخلاف الگوهای اسلام انقلابی در ایران و سودان که منجر به تاسیس نظام سیاسی جدید شد، و در برخی از کشورها جنبش‏های اسلامی مبدل به جزئی از ساختار قدرت شدند و با رژیم مستقر همکاری کردند، جنبش‏های اسلامی جدید در برخی موارد غیرقانونی اعلام یا همچنان به مخالفت انقلابی با رژیم سیاسی مستقر می‏پرداخته اند. در بسیاری کشورها، جنبش‏های طرفدار احیاگری فعال اسلامی سرکوب شده اند. در دهه 1980، حکومت سوریه جنبش اخوان المسلمین را با کشتن هزاران نفر درهم شکست. در مراکش طرفداران اصلی احیاء گری اسلامی به شدت محدود شدند. در ترکیه کاربرد اسلام در مقام پایه‏ای برای شناسایی سازمان سیاسی ممنوع است. هرچند احزاب اسلامی در سال‏های اخیر توفیقاتی داشته‏اند، در این میان دو نمونه از مهم‏ترین و مشهودترین سازمان‏های فعال اسلامی جدید، که گاهی به شکل غیرقانونی نیز فعالیت کرده‏اند، مصر و الجزایر هستند. (اسپوزیتو / وال، 1389 :29-28) سرکوب جنبش‏های اسلامی در کشورهای منطقه و جلوگیری از مشارکت سیاسی آنها در حکومت، موجب تقویت گرایشات بنیادگرایانه، براندازی، ایجاد بستر مناسب و قریب الوقوع تشکیل حکومت‏های بنیادگرای اسلامی گردید. بدین سبب تدبیر قدرت‏های بزرگ در کنترل و مهار جنبش‏های منطقه و اتخاذ سیاست سدبندی جدید معنا پیدا می‏کند. مصر نمونه روشن این سیاست است، پیروزی جنبش اخوان المسلمین در انتخابات ریاست جمهوری، و انتخاب محمد مرسی به عنوان اولین رئیس جمهور غیرنظامی مصر، پس از مهار اخوان المسلمین و سرکوب شدید آن توسط دولت‏های نظامی مصر در چندین دهه، جنبش اخوان المسلمین را به نیرویی تبدیل کرد که توانایی تفوق مطلق را در بهار عربی مصر از دست داد. از مجموع حدود 50 میلیون نفر دارای حق‏رای در مرحله دوم انتخابات ریاست جمهوری مصر تنها حدود 13 میلیون نفر به محمد مرسی، و حدود 12 میلیون نفر به احمد شفیق، جریان حاکم نظامی، رای دادند و مابقی در انتخابات شرکت نکردند. این مهار سبب ایجاد تعادل قوا در مصر شده است به نحویکه هیچکدام از نیروها قدرت مطلق محسوب نمی‏شوند.
با این حال، می‏توان گفت همگرایی ایران با شیعیان منطقه، بیشتر از آن که از منظر منافع ملی باشد از زاویه ایدئولوژیک و شیعه گری است. به عنوان مثال، روابط ایران و سوریه و به تبع آن لبنان، حاکی از آن است که در منظر هر یک از واحدهای سیاسی این اتحاد، الویت منافع ایدئولوژیک و منافع ملی کاملاً متفاوت است. از اینرو مقابله مثلاً سوریه و لبنان با اسرائیل بیش از این که ایدئولوژیک باشد امنیتی و استراتژیک است. درحالیکه برای ایران عمدتاً جنبه ایدئولوژیک دارد و سایر سلسله مراتب منافع در محاق ایدئولوژیک است. وجود منافع متفاوت از اهمیت اتحاد نمی‏کاهد لیکن تحولات منطقه‏ای و بین‏المللی نظیر آنچه در صحنه خاورمیانه در جریان است، پایداری و هزینه این اتحاد را در میان و بلند مدت بخصوص برای ایران با تردید و تهدید جدی مواجه کرده است.
با این اوصاف، می‏توان گفت آنچه در سوریه می‏گذرد بر موقعیت ژئوپلیتیک شیعه و منافع ایدئولوژیک ایران تاثیر مستقیم خواهد داشت.
2- اهداف تحقیق:
هدف اصلی:
این پژوهش در پی آن است که تجزیه و تحلیل و درک جدیدی از دوران گذار نظام بین‏الملل، از نظم کهن به نظم نوین بر بستر پدیده جهانی‏سازی و عصر فناوری ارتباطات و اطلاعات، و آثار آن بر تحولات خاورمیانه و بطور مشخص کشور سوریه و بازتاب آن بر موقعیت ژئوپلیتیک شیعه و منافع ملی ایران به دست دهد.
3- اهمیت موضوع تحقیق و انگیزه انتخاب آن:
از آنجائیکه سوریه یکی از مهمترین شرکای استراتژیک ایران بویژه در منطقه ژئوپلیتیک شیعه است، شایسته آن است که امکانات، چالش‏ها و سناریوی مرتبط با تحولات جاری، عمیقاً مورد تامل و ژرف اندیشی قرار گیرد.
4- سوالات و فرضیه‏های تحقیق:
سوال اصلی:
جابجایی قدرت در سوریه چه تاثیری بر ژئوپلیتیک شیعه و منافع ملی ایران خواهد داشت؟
فرضیه اصلی:
جابجایی قدرت در سوریه بطور مستقیم بر ژئوپلیتیک شیعه و منافع استراتژیک ایران تاثیرگذار خواهد بود.
5- مدل تحقیق (سازماندهی پژوهش):
این پژوهش متشکل از 7 فصل زیر می‏باشد:
فصل اول شامل کلیات پژوهش است.
فصل دوم در قالب مطالعات نظری با عنوان فرایند تکوین ژئوپلیتیک شیعه و نقش آن در معادلات قدرت منطقه‏ای و بین‏المللی شامل؛ موقعیت ژئوپلیتیک خاورمیانه، سیاست آمریکا در مقابله با توسعه کمونیسم، ضرورت مقابله با اسلام‏گرایی (بنیادگرایی اسلامی)، طرح خاورمیانه بزرگ، دکترین ‏‏بوش‏ اول، دکترین ‏کلینتن و دکترین ‏بوش‏ دوم، شکل‏گیری هلال شیعه و پیشینه تحقیق می‏باشد.
در فصل سوم به روش شناسی تحقیق (متدولوژی) پرداخته شده است که شامل روش تحقیق، جامعه آماری، حجم نمونه و روش اندازه گیری، ابزار جمع آوری اطلاعات و روش تجزیه و تحلیل داده ها می باشد.
فصل چهارم با عنوان تبیین نظام بین‏الملل پس از فروپاشی کمونیسم و پایان جنگ سرد شامل استقرار نظام دوقطبی، خاورمیانه و نظام دوقطبی، فروپاشی کمونیسم، پایان جنگ سرد، تاثیر فروپاشی کمونیسم بر خاورمیانه، استقرار نطم نوین بین الملل، جایگاه خاورمیانه در نظم نوین بین‏الملل می باشد.
فصل پنجم با عنوان تاثیرپذیری و تاثیرگذاری واحدهای سیاسی/کشورهای متشکله ژئوپلیتیک شیعه در نسبت با منافع ملی آنان شامل جمهوری اسلامی ایران و منافع ملی و اهداف ایدئولوژیک(تقدم و تاخر یکی بر دیگری)، ژئوپلیتیک و سیاست خارجی ایران، لبنان و منافع ملی و اهداف ایدئولوژیک، سوریه و منافع ملی و اهداف ایدئولوژیک و عراق و منافه ملی و اهداف ایدئولوژیک می باشد.
در فصل ششم یافته های تحقیق با عنوان تجزیه و تحلیل تحولات خاورمیانه/ بهار عربی و بویژه سوریه و تاثیر آن بر ژئوپلیتیک شیعه و منافع ملی ایران مورد تجزیه و تحلیل قرار می گیرد که شامل تحولات خاورمیانه/ بهار عربی و تحولات سوریه و تاثیر آن بر ژئوپلیتیک شیعه و منافع ملی ایران، عوامل دخیل با رویکرد تاثیر تحولات منطقه ای بر ج.ا.ایران به ویژه در تعامل با تحولات سوریه و آثار آن بر خط مقدم مقابله با اسرائیل و آمریکا و نظام بین الملل و اتخاذ سیاست سدبندی جدید در چارچوب نظم نوین جهانی می باشد.
فصل هفتم شامل نتیجه گیری و پیشنهادات پژوهش می باشد.
6- متغیرها و واژه‏های کلیدی:
متغیر مستقل: تحولات جامعه سوریه و جابجایی در ارکان قدرت
متغیر وابسته: دگرگونی در ژئوپلیتیک شیعه و تاثیر بر منافع ملی ایران
متغیر واسطه: توسعه فناوری‏های نوین ارتباطات و اطلاعات
متغییر مداخله گر: پیوند نرونی و دومینوی اقتصاد جهانی
در این پژوهش واژه‏های کلیدی عبارتند از: نظام بین‏الملل، ژئوپلیتیک شیعه، بهار عربی، خاورمیانه بزرگ، فناوری‏های نوین ارتباطات و اطلاعات، جهانی شدن، دومینوی اقتصاد جهانی، اسلام بنیادگرا، سیاست سدبندی جدید و سکولاریسم
نظام بین‏الملل
نظام از مجموعه‏ای متغیرهای وابسته به یکدیگر تشکیل شده است و هرگونه تغییر در هر یک از عناصر متشکله نظام به سایر بخشهای آن نیز سرایت می‏کند و آنها را تحت تاثیر قرار می‏دهد.
نظام بین‏الملل محیطی است که در آن، واحدهای سیاست بین‏الملل (کشور) عمل می‏کنند. بطوریکه رفتارها، جهت‏گیری‏ها، نیت‏ها و خواسته‏های واحدهای مزبور، از نظام بین‏المللی تاثیر می‏پذیرد. (قوام، 1388: 29)
ژئوپلیتیک شیعه (هلال شیعی)
مفهومی جدید است که ریشه در تفکر شیعه و پیام معنوی آن یعنی بازگشت امام غایب و عدم تکامل تاریخ تا ظهور او متمرکز است و از این حیث به آنچه که در مذهب مسیحسیت (بازگشت مسیح) آمده و دال بر نوعی قضاوت اخروی است، شباهت دارد. این مهدویت‏گرایی که به دوران آخرالزمان یا پایان تاریخ نظر دارد، دارای محتوای سیاسی انقلابی است. (موحدیان عطار، 1386: 125)
اصطلاح هلال شیعی واژه‏ای جدید در ژئوپلیتیک می‏باشد و اشاره به مناطق شیعه‏نشین در خاورمیانه بزرگ با مرکزیت ایران دارد. هلال شیعه ناظر بر جغرافیای سیاسی شامل کشورهای مختلف از جبل عامل لبنان و بین‏النهرین و سواحل خلیج فارس به ویژه مناطق نفت خیز شرق عربستان سعودی و فلات ایران تا قلب کوه‏های خراسان بزرگ می‏شود.
ملک عبدالله، پادشاه وقت اردن اولین شخصی بود که در اواخر سال 2004 میلادی از شکل‏گیری هلال شیعی در خاورمیانه سخن گفت. هدف از طرح هلال شیعی را “نگرانی‏های امنیتی” در خاورمیانه عنوان کرد.
بهار عربی
این واژه اشاره به تحولات اجتماعی و سیاسی کشورهای شرق آفریقا و خاورمیانه در سال 2011 میلادی دارد که از تونس شروع، به مصر سرایت و پس از تاثیرگذاری بر یمن و بحرین در لیبی منجر به تغییر رژیم معمر قذافی شد و هم اکنون در سوریه بصورت خاص و جهان عرب بصورت عام جریان دارد.
بهار عربی (Arab Spring) حاوی دو پیام اساسی است. اول، تحولات منطقه شرق آفریقا و جهان عرب حکایت از تغییر رژیم‏های موروثی و گذار به دموکراسی در این منطقه از جهان می‏باشد. دوم، تاکید بر نوعی تفکیک جغرافیایی بمنظور جداسازی تحولات جهان عرب بدون ارتباط با انقلاب اسلامی ایران و پیامدهای آن است.
فرانسیس فوکویاما معتقد است؛ تحولاتی که در جهان عرب جریان دارد بسیار منسجم و گریزناپذیر است. او ادعا می‏کند که حوادث جاری خاورمیانه ارتباط چشمگیری با تئوری تغییرات اجتماعی ‏هانتینگتون دارد. طبق نظریه‏هانتینگتون ناپایداری سیاسی ناشی از عدم توازن در توسعه سطوح مختلف نظام‏های اقتصاد، اجتماعی و تعارض آن با نظام سیاسی است که در آن طبقات متوسط و تحصیلکرده جامعه فاقد قدرت سیاسی می‏باشند.( Denison, Jim, http://www.informedfaith.com)
خاورمیانه بزرگ
چنانکه گفته شد، با سقوط امپراتوری عثمانی در سال 1918، واژه خاور نزدیک Near East (بالکان و امپراتوری عثمانی) مترود شد و خاورمیانه کاربرد گسترده‏ای برای کشورهای عربی درحال ظهور یافت. این اصطلاح را می‏توان در کلیه شرایط متغیر سیاسی و فرهنگی بکار برد. عنوان دنیای عرب دربرگیرنده همه ابعاد وسیع این منطقه نیست چون مسلمانان غیرعرب را شامل نمی‏شود. دیپلماسی کشورهای صنعتی گروه 8 به خاورمیانه بزرگ اشاره دارد که کلیه کشورهای عضو اتحادیه عرب، ازجمله همه اعضای آفریقایی آن بعلاوه کشورهای ترکیه، ایران، پاکستان، افغانستان و اسرائیل را در بر می‏گیرد. بنابراین “خاورمیانه بزرگ” را می‏توان به تمامی کشورها و سرزمین‏های اسلامی از غرب آفریقا تا شبه قاره هند و از آسیای مرکزی و قفقاز تا آسیای جنوب شرقی تعمیم داد. (موحدیان عطار، 1386: 99)
فناوری‏های نوین ارتباطات و اطلاعات
( Information & Communication Technology)
مفهوم لغوی فناوری: تکنولوژی از نظر لغوی ترکیبی از دو واژه یونانی (Techno) به معنای فن، هنر، مهارت و پیشه و (logic) به معنای شناخت، علم و اگاهی است”که فرهنگستان زبان معادل “فناوری” را برای آن برگزیده است.”
در پنجاه سال گذشته بروز تحولات گسترده در زمینه کامپیوتر و ارتباطات، تغییرات عمده‏ای را در عرصه‏های متفاوت حیات بشری به دنبال داشته است. انسان همواره از فناوری استفاده نموده و کارنامه حیات بشری مملو از ابداع فناوری‏های اطلاعات و ارتباطات که از آنان به عنوان فناوریهای جدید یاد می‏شود بیشترین تاثیر را در حیات بشری داشته اند. دنیای ارتباطات و تولید اطلاعات به سرعت در حال تغییر بوده و ما امروزه شاهد همگرایی آنان بیش از گذشته با یکدیگر بوده، بگونه‌ای که داده‌ها و اطلاعات بسرعت و در زمانی غیرقابل تصور به اقصی نقاط جهان منتقل و در دسترس استفاده کنندگان قرار می‌گیرد.
فناوری ‌‌اطلاعات ‌و ارتباطات یا ICT، بدون شک تحولات گسترده‏ای را در تمامی عرصه‌های اجتماعی و اقتصادی بشریت به دنبال داشته و تاثیر آن بر جوامع بشری بگونه‌ای است که جهان امروز به سرعت در حال تبدیل شدن به یک جامعه اطلاعاتی (Information Society ) است. جامعه‏ای که در آن دانایی و میزان دسترسی و استفاده مفید از دانش، دارای نقشی محوری و تعیین کننده است. گستره کاربرد و تاثیرات آن در ابعاد مختلف زندگی امروزی و آینده جوامع بشری به یکی از مهمترین مباحث روز جهان مبدل شده و توجه بسیاری از کشورهای جهان را به خود معطوف کرده است بطور کلی در تعریف فناوری اطلاعات و ارتباطات می‌توان گفت؛ فناوری عبارت است از گردآوری، سازماندهی، ذخیره و نشر اطلاعات اعم از صوت، تصویر، متن یا عدد که با استفاده از ابزار رایانه‌ای و مخابرات صورت پذیرد.
صرفنظر از تعاریف متنوع و دامنه وسیع کاربرد فناوری اطلاعات و ارتباطات در بخشهای مختلف زندگی بشری، دسترسی سریع به اطلاعات و انجام امور بدون در نظر گرفتن فواصل جغرافیایی و فارغ از محدودیتهای زمانی محوری ترین دستاورد این فناوری است.
می‌توان از ارتباطات مطمئن و در دسترس بصورت کارآمد، به عنوان بخشی از ابزار مطرح‏سازی مشکلات جهانی بهره‌گرفت. ممکن است فناوریهای اطلاعاتی و ارتباطی عواملی بیش از پیش و با اهمیت هستند که رشد اقتصادی و برابری اجتماعی را به حرکت درمی‌آورند.
جهانی شدن (Globalization)
واژه جهانی شدن در سال‌های اخیر یکی از پرکاربردترین واژه‌های عرصه سیاستگذاری اقتصادی، فرهنگی و سیاسی داخلی و بین‏المللی کشورها و نیز موضوع بحث‌های آکادمیک و ژورنالیستی بوده است. برغم کاربرد گسترده‏ای که واژه جهانی شدن در بیش از یک دهه گذشته پیدا کرده، هنوز معنا و مفهوم آن همچنان مناقشه آمیز است و بسته به اینکه از چه زاویه و با چه نگرشی به آن نگریسته شود معنا و مفهوم متفاوت پیدا خواهد کرد، که ظهور واژه‏های مختلفی همچون “جهانی شدن”، “جهانی‏سازی”، “جهانگرایی” و… بیانگر این امر می‏باشد. این اختلاف دیدگاهها باعث شده تا در حالی که گروهی از جوامع و افراد با نگاه کاملا مثبت به پدیده جهانی شدن می‏نگرند و آن را یک فرایند می‏دانند که در بردارنده فرصت‏های زیادی برای جوامع است گروه دیگری از افراد و جوامع این پدیده را یک امر منفی تلقی می‏کنند و آن را پروژه‏ای می‏دانند که از سوی صاحبان قدرت در جهان در جهت منافعشان طراحی شده است. البته در این پژوهش جهانی شدن به عنوان پدیده ناشی از رشد و تکامل جامع بشری تلقی می‏شود. لذا همچون هر پدید دیگری در ذات خود فرصت و چالش‏هایی دارد و کشورها و جوامع باید با شناخت دقیق آن از فرصت‏های آن به نفع خویش سود جویند و از چالش‏های احتمالی آن بدور مانند.
صرف نظر از اختلاف نظرها، پدیده جهانی شدن شامل طیف گسترده‏ای از روندهای سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی است که در کاربرد عمومی خود بر معانی مختلفی همچون تعقیب سیاست‏های بازار آزاد در عرصه اقتصاد جهان(آزادسازی اقتصادی)، گسترش تکنولوژیهای جدید اطلاعاتی (انقلاب اینترنتی) و نیز این که بشریت در آستانه تحقق یک جامعه واحد متحد که در آن عوامل عمده منازعه اجتماعی از بین‏رفته‏اند (همگرایی جهانی) قرار گرفته، دلالت می‏کند.
دومینوی اقتصاد جهانی
یکپارچگی بازارهای مالی معلول پدیده جهانی شدن است . همین امر موجب تعامل، تاثیرگذاری و تاثیرپذیری نظام‏های اقتصادی در جهان امروز از یکدیگر شده است. بنحویکه بحران مالی – اقتصادی کنونی جهان که عمق و شدت آن از سپتامبر 2008 و با سقوط سهام وال استریت بیشتر شد به سرعت و شدت بر اقتصاد سایر کشورها تاثیر گذاشت و با عبور از مرزهای اروپا بخش‏های وسیعی از آسیا را هم در برگرفت. صرفنظر از لزوم بررسی و شناخت ریشه‏های شکل‏گیری این بحران، پرسشی که مطرح می‌شود این است که چگونه بحران 2008 در یک کشور (ایالات متحده آمریکا) می‌تواند تبدیل به یک بحران جهانی شود که نه ‌تنها کشورهای بزرگ بلکه کشور‌های کوچک‌تر و در حال توسعه را نیز تحت‌ تأثیر قرار دهد؟ پاسخ نخست آنکه سهم ایالات متحده آمریکا از محصول ناخالص جهان در حدود 20 درصد و با وزنی معادل یک پنجم اقتصاد جهان است. دوم آنکه، با تشدید روند جهانی شدن در دهه‌های قبل، و وابستگی بازارهای مالی، طبیعی است که کارکرد اقتصاد آمریکا بر اقتصاد دنیا اثرگذار باشد و حتی اقتصاد‌های کوچک نیز از این بحران متاثر شوند. در حال حاضر و در مقایسه با ارزش محصول ناخالص داخلی، اقتصاد ایران، اقتصادی در حد یکی از ایالت‌های آمریکا – معادل اقتصاد ایالت آلاباما در جنوب آمریکا – محاسبه می‌شود؛ حتی ارزش تولیدات روسیه بزرگ در حد اقتصاد نیویورک است.
البته بزرگی و کوچکی، خود ممکن است دلیل کافی برای متاثر شدن (و میزان تاثر) نباشد، ولی وقتی طرق تاثیر را تحت بررسی قرار می‌دهیم و کاهش جریان تجارت و عوامل تولید (خصوصا منابع مالی) را در کنار اقتصاد تک محصولی و در حال، نظیر ایران را که قیمت آن محصول می‌تواند به‌شدت متاثر از بحران مالی – اقتصادی حاضر شود مد نظر قرار دهیم، اثر بحران اقتصادی جهان بر کشورهایی چون ما آشکار‌تر می‌گردد. تشبیه این پدیده و آثار آن به بازی دومینو، برای درک روشن از پیامدهای بحران اقتصادی بین‏المللی بر تحولات سیاسی و اجتماعی بویژه بهار عربی لازم است.
اسلام بنیادگراIslamic fundamentalism))
بنیادگرایی، آنگونه که امروزه به کار برده می‌شود، صرفا یک اصطلاح تازه ‌است که تا حد زیادی به بافتهای تاریخی و فرهنگی پروتستانیزم (به عنوان مثال جدال بین‏بنیادگرایان و نوگرایان در کلیسای پرسبای ترین) در سالهای دهه ۱۹۲۰ ایالات متحده مرتبط می‌شود از آن زمان به بعد این اصطلاح به کشورهای دیگر صادر و در مورد ادیان مختلفی از جمله بودایسم، یهودیت و اسلام به کار برده شده ‌است. این واژه برای بار نخست در جنبش اعتراضی بر ضد گرایشهای «عصری سازی» در درون شاخه پروتستانیسم ایالات متحده آمریکا در اواسط سده ۱۹ میلادی به کار رفت. واژه بنیادگرایی به وسیله سلسله مقالاتی که در آغاز سده ۱۹ در آمریکا زیر عنوان بنیادهای حقیقت
(the Fundamentals of Truth) نشر و پدیدار گردید و بر ضد خدا‌شناسی نوین بود.
بسیاری از گروه‏هایی که از آنها به عنوان بنیادگرا یاد می‌شود، غالبا به خاطر معانی ضمنی منفی این اصطلاح، یا به خاطر اینکه آنها را با بعضی گروههای مخالف در یک دسته قرار می‌دهد، مخالف بکارگیری و تعمیم این اصطلاح در مورد آنها هستند.
بنابراین بنیادگرایی جنبشی است که پیروانش ازطریق آن تلاش می‌کنند هویت دینی را از حل شدن در فرهنگ غربی سازی/غربی مدرن نجات دهند، فرهنگی که از دید جامعه بسته بنیادگرایان این ذوب شدن در آن پیشرفت برگشت ناپذیری در جامعه گسترده‏تر دینی داشته، و همین اعلام یک هویت متمایز بر پایه اصول بنیادین یا اساسی دین را الزامی کرده ‌است.
چنانکه‏ گفته شد، بنیادگرایی اسلامی یا اصول‌گرایی اسلامی معنا و مفهوم بازگشتن به اصول و اعتقادات‏اصلی اسلامی را دربردارد. تعریف دقیق این واژه بسته به منبع آن متغیر و متفاوت بوده است.
بنیادگرایی اسلامی به معنای پایبندی بر اصول بنیادین اسلام است. پیشینه بنیادگرایی اسلامی به سید جمال الدین اسدآبادی و پس از آن جنبش اخوان المسلمین مصر به ‌وسیله حسن البنا، سیدقطب، محمد قطب و دیگران که در آنزمان به ‌وسیله حکام مصر شدیداً سرکوب شدند، باز می‌گردد، که بیش‌تر شکل مبارزه با استعمار را داشت.
برداشتی که امروزه بیش‌تر در جوامع مسلمان رواج دارد، باورهای مسلمانان سنتی‌ای را شامل می‌شود که خود را به تفسیرهای تحت الفظی از متون مقدسشان، قرآن و حدیث محدود می‌کنند. این دیدگاه ممکن است توصیف کننده دیدگاههای دینی خاص افراد باشد و هیچ ارتباطی با گروههای بزرگتر اجتماعی نداشته باشد. این دیدگاه توصیف کننده جنبش‌های مذهبی و احزاب سیاسی متعدد در جوامع مسلمان است.
برداشتی که در غرب از «بنیادگرایی اسلامی» وجود دارد برای توصیف افراد و گروههای مسلمانی به کار می‌رود که از اسلامگرایی، یعنی یک ایدئولوژی سیاسی که خواستار جایگزینی قوانین سکولار دولتی با قوانین اسلامی است حمایت می‌کنند. نمونه «رادیکال» این اسلامگرایان ممکن است از سرنگون کردن خشونت آمیز دولت‌های سکولار، یا حتی تروریسم اسلامی حمایت کند.
نوع دیگری از بنیادگرایی نیز وجود دارد که در راستای اهداف گروه‌های خاصی انجام می‌شود. نمونه این گروه‌ها طالبان و القاعده هستند. این بنیادگرایی بیشتر به گروه‌های مرتجعی اطلاق می‌شود که میخواهند زیر نام اسلام مقاصد سیاسی خود را تامین کنند. در واقع این نوع از بنیادگرایی اسلامی سوءاستفاده از مذهب و عقاید مردم برای کسب خواسته‏های سیاسی گروه‌هایی خاص است.
( http://fa.wikipedia.org)

دسته بندی : پایان نامه ارشد

پاسخ دهید