دانشکده علوم
پاياننامه کارشناسيارشد در رشته‌ي
زمينشناسي اقتصادي
استفاده از دادههاي استر در تحليل ارتباط سنگشناسي و پتانسيلهاي معدني گنبدنمکي دهکويه، شمال شرقي لار، استان فارس
به کوشش
سميرا مرادي
استاد راهنما
دکتر مجيد هاشمي تنگستاني
بهمن ماه 1393

تقديم به:
مقدسترين واژه قلبم،
خداي مهربون و نازنينم
سپاسگزاري
پروردگارا…
تو را به بهاي تحفه شستن چشم، محبت رنگينکمان و خنديدن گل دوست ميدارم چرا که ميدانم تا اشکي ريخته نشود باراني نخواهد آمد، و تا باران نيايد رنگينکماني نخواهد بود تا به بهانه آن گلي بخندد.
برخود لازم ميدانم مراتب سپاس و قدرداني خود را نسبت به همه عزيزان و بزرگواراني که در تکميل اين رساله ياريام کردهاند ابراز نمايم.
شکر شايان نثار ايزد منان که توفيق را رفيق راهم ساخت تا اين رساله را به پايان برسانم.
استاد فاضل و انديشمندم جناب آقاي دکتر مجيد هاشمي تنگستاني به پاس روزهاي بودنتان… به پاس مهرباني و محبتتان… به پاس قلب بزرگتان و به پاس امروزم از شما کمال تشکر و سپاس را دارم اميدوارم سپاسم را پذيرا باشيد. همچنين از جناب آقاي دکتر بيژن اعتمادي عبدل آبادي که زحمت مشاوره اين رساله را متقبل شدند کمال تشکر و سپاس را دارم. از جناب آقاي دکتر محمدعلي رجبزاده داور داخلي و دکتر علي فقيه نماينده تحصيلات تکميلي به خاطر حضورشان در جلسه دفاع نهايت سپاس را دارم.
سپاس از محضر ارزشمند پدر و مادر عزيزم به خاطر همه تلاشهاي محبتآميزي که در دوران مختلف زندگيام انجام دادهاند و با مهرباني چگونه زيستن را به من آموختند. از برادرم که همواره در طول تحصيل متحمل زحماتم بود و تکيهگاه من در مواجهه با مشکلات، و وجودش مايه دلگرمي من است و خواهرم صباي عزيز که وجودش شاديبخش و صفايش مايه آرامش من است کمال تشکر و سپاس را دارم.
از دوست خوب و با محبتم سرکار خانم مهندس سارا بهبودنيا که در به انجام رساندن اين رساله ياريگرم بودند صميمانه تشکر مينمايم. همچنين از خانم مهندس وليد آبادي و آقاي مهندس رسولي و خانم مرضيه گلباغ مهياري که در کار نمونهبرداري صحرايي اين رساله لطف و محبت را در حق من تمام کردند کمال تشکر و سپاس را دارم. همچنين از آقاي مهندس ايوبي که زحمت طيفسنجي نمونههاي صحرايي را متقبل شدند صميمانه قدرداني مينمايم. پروردگارا حسن عاقبت، سلامت و سعادت را براي آنان مقدر نما…
چکيده
استفاده از دادههاي استر در تحليل ارتباط سنگشناسي و پتانسيلهاي معدني گنبدنمکي دهکويه، شمال شرقي لار، استان فارس
به کوشش
سميرا مرادي
در اين تحقيق به منظور تحليل سنگشناختي و پتانسيليابي معدني گنبدنمکي دهکويه جنوب استان فارس از باندهاي مرئي- فروسرخ نزديک (VNIR) و فروسرخ موج کوتاه (SWIR) داده L1B سنجنده استر استفاده شده است. گنبد نمکي دهکويه در 27 کيلومتري شمال شرق لار واقع است. در ابتدا با پيش پردازش تصحيح جوي ميانگين بازتاب نسبي داخلي (IARR) خطاي موجود در تصوير برطرف شد. سپس با اجراي الگوريتم تصوير پايه تحليل مولفه اصلي (PCA) بر روي دادههاي خام شناخت کلي از تنوع رخنمونهاي سنگي موجود به دست آمد. به منظور تهيه نقشه زمينشناسي گنبد از الگوريتم طيف پايه انطباق سيماي طيفي (SFF) استفاده شد که در آن طيفهاي تصوير استخراج شده به روش SMACC و Z-Profile به عنوان طيف مرجع معرفي شدند. براي مقايسه اين روش-ها از مشاهدات ميداني استفاده شد. در نهايت با مقايسه اين خروجيها و با توجه به بازديد ميداني، خروجي حاصل از طيفهاي استخراج شده به روش SMACC به عنوان بهترين خروجي که بيشترين انطباق را با واقعيت ميداني دارد شناخته شد. همچنين به منظور بارزسازي دقيقتر پتانسيلهاي معدني آهن و نمک دهکويه از پردازش زير پيکسلي پالايش تطبيقي تنظيم شده آميخته (MTMF) استفاده شد. نتايج حاصله از اين الگوريتم به خوبي توانست پهنههاي غني از نمک و اکسيدهاي آهن را شناسايي کند.
کليد واژگان: تحليل سنگشناختي، پتانسيليابي معدني، استر، گنبدنمکي، لار
فهرست مطالب
عنوانصفحه
فصل اول: مقدمه
1-1-کليات2
1-2- طرح موضوع تحقيق و اهميت آن4
1-3- هدف از تحقيق4
1-4- موقعيت جغرافيايي منطقه مورد مطالعه5
1-4-1- مسيرهاي دسترسي به دهکويه7
1-4-2- جغرافياي طبيعي روستاي دهکويه8
1-4-3- آب و هواي دهکويه8
1-5- شرايط اقتصادي، فرهنگي و اجتماعي دهکويه10
1-6- مطالعات پيشين10
1-6-1- مطالعات پيشين بر روي موضوع مورد مطالعه11
1-6-2- مطالعات پيشين بر روي منطقه مورد مطالعه12
1-7- روش تحقيق13
فصل دوم: زمين‌شناسي
2-1- مقدمه15
2-1-1- مراحل تشکيل گنبدنمکي17
2-1-2- اشکال گنبدهاي نمکي17
عنوان صفحه
2-2- توزيع گنبدهاي نمکي در جهان18
2-3- توزيع گنبدهاي نمکي در ايران19
2-4- چينه شناسي سازند هرمز20
2-5- زمين شناسي عمومي و چينه شناسي منطقه25
2-5-1- پرکامبرين پسين27
2-5-2- سنوزوئيک27
2-5-2-1- واحد آسماري- جهرم27
2-5-2-2- سازند گچساران27
2-5-2-3- سازند ميشان28
2-5-2-4- سازند آغاجاري28
2-5-2-5- سازند بختياري28
2-5-3- کواترنري28
2-6- زمين شناسي گنبدنمکي ده کويه29
2-6-1- سنگ هاي آذرين35
2-6-2- سنگهاي رسوبي39
2-6-2-1- سنگنمک40
2-6-2-2- انيدريت و ژيپس42
2-6-2-3- سنگ آهک46
2-6-2-4- ماسهسنگ49
2-6-2-5- شيل سياه50
2-7- زمين شناسي اقتصادي و انديس هاي معدني گنبدنمکي دهکويه52
2-8- جمع بندي55
عنوان صفحه
فصل سوم: تحليل منحني هاي طيفي
3-1- مقدمه58
3-2- روش کار59
3-2-1- دستگاه طيفسنج60
3-3- کتابخانه هاي طيفي62
3-4- ويژگيهاي طيفي کاني ها و سنگ ها در محدودهVNIR-SWIR63
3-5- تحليل منحني هاي طيفي نمونه ها در منطقه مورد مطالعه70
3-5-1- شيل سياه72
3-5-2- سنگ آهک73
3-5-3- انيدريت74
3-5-4- دياباز76
3-5- پيش پردازش داده هاي رقمي78
3-5-1- تصحيح تداخل سيگنال78
3-5-2- تصحيح هندسي79
3-5-3- تصحيح جوي81
3-5-3-1- روش هاي کاليبراسيون جوي نسبي مجموعه داده هاي بازتابي82
3-5-3-1-1- روش کاليبراسيون ميانگين بازتاب نسبي داخلي82
3-6- استخراج عضوهاي انتهايي84
3-6-1- الگوريتم طيفي مخروط محدب بيشترين زاويه متوالي(SMACC)84
3-6-1-1- استخراج طيف خالص از تصوير با استفاده از روش SMACC87
3-6-2- استخراج طيف خالص تصوير با استفاده از روش Z-Profile91
3-6- جمع بندي96
عنوان صفحه
فصل چهارم: پردازش دادههاي استر
4-1- مقدمه98
4-2- پردازش تصوير پايه99
4-2-1- تحليل مولفه هاي اصلي(Principal Component Analysis – PCA)100
4-3- پردازش هاي طيف پايه101
4-3-1- انطباق سيماي طيفي (SFF)102
4-3-1-1- اجراي الگوريتم SFF با استفاده از طيف هاي استخراج شده از روش SMACC103
4-3-1-2- اجراي الگوريتم SFF با استفاده از طيف هاي استخراج شده از روش
Z-Profile104
4-4- پتانسيل يابي اکتشافي سنگ نمک و سنگ آهن موجود در گنبد نمکي دهکويه106
4-4-1- مقدمه106
4-4-2- پالايش تطبيقي تنظيم کننده آميخته (MTMF)107
4-4-2-1- اجراي پالايش تطبيقي تنظيم کننده آميخته (MTMF) براي بارزسازي نمک و آهن در گنبدنمکي دهکويه108
4-5- جمع بندي111
فصل پنجم: بحث و نتيجه گيري
5-1- مقدمه113
5-2- طيف سنجي نمونه هاي صحرايي114
5-3- نتايج حاصل از پردازش تحليل مولفه هاي اصلي (PCA)115
5-4- بررسي نتايج الگوريتم انطباق سيماي طيفي (SFF)115
5-5- بررسي پتانسيل هاي معدني و اقتصادي117
5-5-1- نتايج حاصل از پردازش پالايش تطبيقي تنظيم کننده آميخته (MTMF)118
عنوان صفحه
5-6- ارزيابي و درستي سنجي نتايج118
5-7-1- گنبد نمکي هاي کرمستج و سياه تاق123
5-7-2- گنبد نمکي هاي کنار سياه (کوه گچ) و جهاني123
5-8- جمع بندي125
5-9- پيشنهادات127
منابع و مأخذ
منابع فارسي128
منابع انگليسي131
پيوست‌ها
پيوست1- نمودارهاي نتايج تجزيه XRD نمونه هاي صحرايي138
پيوست 2- شماره نمونه هاي کنترل شده در مشاهدات ميداني به همراه مختصات جغرافيايي، نوع رده در ميدان و تصوير خروجي140
فهرست شکل ها
عنوان صفحه
شکل1-1- توزيع گنبدهاي نمکي جنوب ايران و زاگرس.3
شکل 1-2- موقعيت گنبدنمکي دهکويه در ايران.6
شکل 1-3- راه هاي دسترسي به روستاي دهکويه و شهر لار7
شکل1-4- تصويري از آب انبار در روستاي دهکويه، ضلع جنوب شرقي گنبد نمکي دهکويه.9
شکل 2-1- طرحي از گنبدهاي نمکي که نفوذ در ميان دو واحد سنگي و تغييرشکل دادن بخش سنگي 16
شکل2-2- ترکيب سنگشناختي و کاني شناسي سنگپوش گنبد نمکي.16
شکل2-3- مراحل تشکيل گنبد نمکي.17
شکل 2-4- تصويري از انواع مختلف ساختارهاي نمکي.18
شکل 2-5- نقشه پراکندگي و سن نهشته هاي تبخيري جهان19
شکل2-6- پراکندگي گنبدهاي نمکي در جنوب ايران.20
شکل2-7- ستون چينه شناسي سازند هرمز25
شکل2-8- نقشه زمين شناسي منطقه مورد مطالعه 29
شکل2-9- ديابازهاي دگرسان شده همراه با رگههاي حاوي هماتيت، (الف و ب)ضلع شرقي گنبد (ج و د) ضلع غربي گنبد، ديد به سمت شمال.31
شکل 2-10- غرب گنبد نمکي دهکويه در مرز با سازند آسماري- جهرم، ديد
به سمت شمال.32
عنوان صفحه
شکل 2-11- (الف و ب) حضور اکسيدهاي آهن در دامنه هاي ضلع شرقي گنبد،
ديد به سمت شمال.32
شکل2-12- جريان آب چشمه شور که موجب تشکيل بلورهاي نمک در سطح گستردهاي شده است بطوري که ديواره هاي نمکي در دو طرف مسير جريان چشمه ديده ميشود.33
شکل2-13- وجود غار نمکي، ضلع غربي گنبد.34
شکل2-14- وجود نمک در ديواره ها و سطح گنبد، ضلع شرقي گنبد ديد به سمت شمال.34
شکل 2-15- ديابازهاي دگرسان شده بر روي واحد انيدريتي، نواحي جنوبي ضلع غربي گنبد ديد به سمت شمال.36
شکل2-16- مقطع ميکروسکوپي دياباز، ضلع غربي گنبد. الف- در نور xpl . ب-در نور ppl . Pyx : پيروکسن Pl : پلاژيوکلاز.36
شکل2-17- تصوير نمونه دستي دياباز، ضلع غربي گنبد.37
شکل2-18- مقطع ميکروسکوپي دياباز که کلريتي شدن را متحمل شده است، ضلع شرقي گنبد. الف- در نورxplب- در نورppl پيروکسن: Pyx.38
شکل2-19- تصاويري از ورني صحرا در منطقه مورد مطالعه ضلع شرقي گنبد، ديد به سمت شمال.38
شکل2-20- هوازدگي پوست پيازي، ضلع غربي گنبد.39
شکل2-21- انيدريت به همراه نمک، شيلهاي سياه و ورني صحرا روي سطح آنها، ضلع غربي گنبد، ديد به سمت شمال.39
شکل2-22- واحد سنگ نمک، ( الف- ب- ه- ي) ضلع غربي گنبد (ج ود) واحد سنگ نمک در ضلع شرقي گنبد که زير واحد انيدريتي قرار دارد، ديد به سمت شمال.41
شکل2-23- تصوير نمونه دستي سنگ نمک که به علت ناخالصي رگه هاي تيرهاي در آن ديده ميشود، ضلع جنوب شرق گنبد.42
شکل 2-24- تصوير ژيپس در منطقه مورد مطالعه، الف- ضلع غربي گنبد ب- ضلع شرقي گنبد، ديد به سمت شمال.43
عنوان صفحه
شکل2-25- مقطع ميکروسکوپي ژيپس ضلع غربي گنبد، الف- در نور XPL
ب- در نور ppl .43
شکل2-26- تصويري از ديابازهاي حاوي رگه هاي اسپکيولاريت، ضلع غربي گنبد ديد به سمت شمال.44
شکل 2-27- همبري انيدريت با شيل هاي سياه، ضلع غربي گنبد ديد به سمت شمال.44
شکل 2-28- انيدريت به علت ناخالصي هاي هماتيت و ليمونيت به رنگ هاي سرخ و زرد ديده ميشوند، ضلع شرقي گنبد، ديد به سمت جنوب شرق.45
شکل2-29- انيدريت، ضلع غربي گنبد.45
شکل2-30- تصوير نمونه دستي از انيدريت تقريبا? خالص.46
شکل2-31- مقطع ميکروسکوپي سنگ آهک کوارتزدار با سيمان کربناته، الف- در نورxpl
ب- در نور ppl ،Ca : کلسيت، q: کوارتز.47
شکل2-32- مقطع ميکروسکوپي سنگ آهک همراه با اکسيد آهن، الف- در نور xpl
ب- در نور ppl.47
شکل2-33- سنگ هاي آهکي بر روي واحد انيدريتي در ضلع غربي گنبد، ديد
به سمت شمال.48
شکل2-34- تصوير نمونه دستي سنگ آهک، الف- آهک دولوميتي شده با رگه هاي اکسيدآهن، ضلع غربي گنبد ب- آهک ورنيدار ضلع غربي گنبد.48
شکل2-35- تصوير ماسه سنگ ضلع شرق و جنوب شرق گنبد، ديد به سمت غرب.49
شکل2-36- مقطع ميکروسکوپي ماسه سنگ ضلع شرقي گنبد، الف- در نور xpl
ب- در نورppl ، q : کوارتز، f: فلدسپار.49
شکل2-37- مقطع ميکروسکوپي ماسه سنگ ضلع جنوب شرقي گنبد، الف- در نور xpl
ب- در نورppl ، q : کوارتز،Pl: پلاژيوکلاز.50
شکل2-38- تصويري از شيل هاي سياه با ميان لايه هايي از انيدريت،ضلع غربي گنبد ديد به سمت شمال.50
عنوان صفحه
شکل2-39- مقطع ميکروسکوپي شيل سياه ضلع غربي گنبد، الف- در نورxpl
ب- در نورppl، q: کوارتز،Do: دولوميت،Ca: کلسيت.51
شکل2-40- تصوير نمونه دستي از شيل سياه، ضلع غربي گنبد.51
شکل2-41- تصوير نمونه هاي دستي از اسپکيولاريت، برداشت شده از ضلع
جنوب شرق گنبد.53
شکل2-42- احداث جاده جديد خاکي جهت معدن آهن، ضلع شرقي گنبد.Error! Bookmark not defined.
شکل2-43- وجود اسپکيولاريت در سنگ ميزبان دياباز، ضلع شرقي گنبد.53
شکل2-44- محدوده اکتشافي سنگ آهن در گنبدنمکي دهکويه53
شکل2-45- ايجاد ترانشه ها در محدوده اکتشافي گنبدنمکي دهکويه، ضلع شرقي گنبد.54
شکل2-46- تصويرهاي معدن نمک سنگي غير فعال دهکويه، ضلع غربي گنبد.55
شکل3-1- موقعيت نقاط نمونه برداري شده روي تصوير ماهوارهاي استر.60
شکل3-2- اجزا مختلف دستگاه طيفسنج ASD .61
شکل3-3- صفحه مرجع سفيد و ابزار Contact probe.61
شکل3-4- کتابخانه طيفي کانيهاي رسوبي- تبخيري در گنبدنمکي دهکويه
در محدوده VNIR-SWIR، (الف) توان تفکيک بالا (ب) بازنويسي شده به 9 باند استر.64
شکل 3-5- کتابخانه طيفي کاني هاي سيليکاته در گنبدنمکي دهکويه65
در محدودهVNIR-SWIR، (الف) ) توان تفکيک بالا (ب) بازنويسي شده به 9 باند استر.65
شکل3-6- طيف کاني هاي آبدار در محدودهVNIR- SWIR.67
شکل3-7- طيف کاني هاي مختلف داراي بنيان کربناته در محدوده VNIR-SWIR.68
شکل3-8- طيف نمونه هاي صحرايي قبل از حذف نوفه (A) و بعد از حذف نوفه (B).71
شکل3-9- منحني طيفي با تفکيک بالا (الف)، منحني طيفي بازنويسي به 9 باند
بازتابي استر (ب) مربوط به نمونه H1.72
شکل3-10- منحني طيفي با تفکيک بالا (الف)، منحني طيفي بازنويسي به 9 باند بازتابي استر
(ب) مربوط به نمونه H2.73
عنوان صفحه
شکل3-11- منحني طيفي شيل سياه کتابخانه طيفي USGS.73
شکل3-12- منحني با تفکيک بالا(الف)، منحني طيفي بازنويسي شده به 9 باند بازتابي استر74
(ب) مربوط به نمونه هاي سنگ آهک در گنبد نمکي کرمستج، (ج) منحني طيف تصوير مربوط به سنگ آهک در گنبدنمکي دهکويه.74
شکل3-13- منحني با تفکيک بالا(الف)، منحني طيفي بازنويسي شده به 9 باند بازتابي استر75
(ب) مربوط به نمونه هاي انيدريت در گنبدنمکي کرمستج، (ج) منحني طيف تصوير مربوط به انيدريت در گنبد نمکي دهکويه.75
شکل3-14- منحني طيفي الف- انيدريت ، ب- ژيپس از کتابخانه طيفي USGS.76
شکل3-15- منحني با تفکيک بالا(الف)، منحني طيفي بازنويسي شده به 9 باند بازتابي استر77
(ب) مربوط به نمونه هاي دياباز در گنبد نمکي کرمستج،77
(ج) منحني طيف تصوير مربوط به دياباز در گنبد نمکي دهکويه.77
شکل3-16- منحني طيفي الف- اپيدوت، ب- کلريت از کتابخانه طيفي USGS.77
شکل3-17- تصوير نقشه توپوگرافي مورد استفاده براي استخراج نقاط کنترل
زميني(GCP).80
شکل3-18- شمايي از سيستم مختصات تعريفي براي تصوير ماهوارهاي
از نقشه مبنا داراي نقاط کنترل زميني (GCP).80
شکل 3-19- منحني طيفي پوشش گياهي در دادههاي 9 باندي استر،
(الف) کتابخانه طيفي (USGS)، (ب) قبل از اجراي IARR (ج) بعد از اجراي IARR.83
شکل3-20- منحنيهاي طيفي استخراج شده از روش SMACC.86
شکل3-21- طيف هاي خالص استخراج شده از روش SMACC.87
شکل3-22- منطقه مورد مطالعه با ترکيب رنگي RGB 8,3,1 همراه با مناطقي که منحني طيفي آنها از روش SMACC استخراج شده است.88
شکل3-23.88
شکل 3-24.89
عنوان صفحه
شکل3-25.89
شکل3-26.90
شکل3-27.90
شکل3-28.91
شکل 3-29- منطقه مورد مطالعه همراه با مناطقي که منحني طيفي آنها
با استفاده از روش Z-Profile استخراج شده است.92
شکل 3-30- منحني طيفي استخراج شده با روش Z-Profile بر روي واحدهاي
قرمز رنگ تصوير خروجي RGB 8,3,1 براساس 9 باند بازتابي استر.93
شکل 3-31- منحني طيفي استخراج شده با روش Z-Profile بر روي واحدهاي
سورمهاي رنگ تصوير خروجي RGB 8,3,1 براساس 9 باند بازتابي استر.93
شکل 3-32- منحني طيفي استخراج شده با روش Z-Profile بر روي واحدهاي سياه رنگ تصوير خروجي RGB 8,3,1 براساس 9 باند بازتابي استر.94
شکل3-33- منحني طيفي استخراج شده با روش Z-Profile بر روي
واحدهاي آبي رنگ تصوير خروجي RGB 8,3,1 براساس 9 باند بازتابي استر.95
شکل 3-34- منحني طيفي استخراج شده با روش Z-Profile بر روي واحدهاي
آبي کم رنگ تصوير خروجي RGB 8,3,1 براساس 9 باند بازتابي استر.95
شکل4-1- تصوير خروجي الگوريتم تحليل مولفه اصلي روي دادههاي بازتابي استر،
ترکيب رنگي PC1، PC2، PC3 به صورت RGB.101
شکل4-2- طرح شماتيک براي نشان دادن انطباق سيماي طيفي103
شکل4-3- تصويرخروجي الگوريتم SFF با استفاده از طيفهاي استخراج شده از روش SMACC.104
شکل 4-4- تصويرخروجي الگوريتم SFF با استفاده از طيف هاي استخراج شده از روش
Z-Profile .105
شکل4-5- نمايش تکنيک پالايش تطبيقي تنظيم شده آميخته.108
عنوان صفحه
شکل4-6- نقشه پراکندگي هماتيت بر اساس ردهبندي تصاوير استر با استفاده از الگوريتم MTMF در ناحيه مطالعاتي که بر روي تصوير Gray Scale رونهاده شده است.110
شکل4-7- نقشه پراکندگي هاليت بر اساس رده بندي تصاوير استر با استفاده از الگوريتم MTMF در ناحيه مطالعاتي که بر روي تصوير Gray Scale رونهاده شده است.110
شکل5-1- نقشه زمينشناسي گنبدنمکي دهکويه در نقشه 1:250000 جنوب شرق استان فارس.116
شکل5-2- نقشه خروجي حاصل از الگوريتم انطباق سيماي طيفي (SFF).116
شکل5-3- نقشه زمين شناسي تهيه شده از خروجي SFF در محيط Arc GIS.117
شکل5-4- موقعيت نقاط کنترل شده روي تصوير خروجي الگوريتم SFF.119
شکل5-5- مکان طيف هاي شاخص استخراج شده از تصوير به120
روش Z-Profile بر روي خروجي الگوريتم SFF.120

فصل اول

مقدمه

1-1- کليات
سنجش از دور با زمين فيزيک و زمين شيمي به عنوان روشي استاندارد در بسياري از برنامههاي اکتشاف مواد معدني، به ويژه در مناطق دور دست جهان که به خوبي نقشهبرداري نشدهاند، پذيرشي عام يافته است. اين پذيرش به ويژه در مناطق خشک و نيم خشک، جايي که پوشش گياهي، سنگها وخاک حاصل از آنها را از نظر پنهان نميکند، صادق است. همچنين، سنجش از دور از راه عکسهاي هوايي و ماهوارهاي نقش مهمي در تهيه نقشههاي سنگشناسي، تحليلهاي سنگشناختي و اکتشاف منابع معدني ايفا ميکند (Leeg, Christopher, 1944). با توجه به اينکه در اين پژوهش از تصاوير سنجنده استر استفاده ميشود، بنابراين ضروري است که ابتدا مختصري به معرفي آن پرداخته شود.
سنجنده استر1 محصول مشترک آمريکا2 و ژاپن است که بر روي ماهواره ترا3 قرار دارد و در سال 1999 به فضا پرتاب شد. اين سنجنده نسبت به سنجندههاي چند طيفي4 قديميتر از توان تفکيک طيفي بالاتري برخوردار بوده و داراي توانايي بهتري در تمايز واحدهاي سنگشناختي ميباشد (Fujisada,1995; Iwasaki et al., 2002). بنابراين با توجه به مطالعات انجام شده بر روي سنجنده استر و توانايي اين سنجنده در بارزسازي واحدهاي سنگي، در اين پژوهش از دادههاي اين سنجنده براي بارزسازي، تفکيک واحدهاي سنگشناختي و پتانسيليابي استفاده شد.
در طبيعت اطراف ما پديدههاي طبيعي بسيار شگفتانگيز و پيچيدهاي در جريان هستند از جمله وجود گنبدهاي نمکي که به صورت طبيعي در بعضي از مناطق شکل گرفته و داراي مشخصات و خاصيت و نيروي طبيعي بسيار متحير کنندهاي ميباشند. بطور کلي، ساختهاي گنبدي را ميتوان بعنوان ساختهايي تعريف کرد که در نتيجه نيروهاي که از پائين به بالا اثر ميکنند تشکيل ميشوند. گنبدهاي نمکي عمدتا? از ترکيبات تبخيري هاليت (نمک طعام و نمک صنعتي)، انيدريت و ژيپس (گچ) هستند. علاوه بر رسوبات تبخيري ميتوان به عناصر فلزي و مواد راديو اکتيو نيز اشاره کرد؛ اما آنچه که مهم است وجود درصد ذخاير نفت و گاز فراوان همراه با گنبدهاي نمکي است.
ته نشين شدن رسوبات تبخيري در ادوار گذشته، لايههاي ضعيفي از نمک را به وجود آورده است که هم اکنون در اعماق زمين قرار دارد. صعود نمک منجر به ايجاد يک برآمدگي در سطح زمين شده و نهايتا? زمين را ميشکافد و کوههايي از نمک به صورت گنبدنمکي بر روي زمين ظاهر ميشود. ايران از نظر رسوبات تبخيري بسيار غني است و بهترين نمونههاي گنبدهاي نمکي شناخته شده در دنيا مربوط به جنوب ايران و خليج فارس است (شکل1-1). تعدادي گنبد نيز در جنوب استان سمنان و کرمان وجود دارد که از درياهاي عظيم ولي کم عمق تشکيل شده و اکنون در چندين کيلومتري عمق زمين مدفون هستند (صمديان،1369) . در اين تحقيق سعي ميشود با استفاده از دادههاي فروسرخ بازتابي استر به تحليل و نقشهبرداري سنگشناختي گنبدنمکي دهکويه لار پرداخته و پتانسيلهاي معدني آن معرفي شوند.

شکل1-1- توزيع گنبدهاي نمکي جنوب ايران و زاگرس (www.ngdir.ir).
1-2- طرح موضوع تحقيق و اهميت آن
به طور کلي برجستگيهايي که توسط نمک به علت حرکات و بالا آمدن آن ايجاد ميگردد، گنبدنمکي5 ناميده ميشود. همچنين گنبدهاي نمکي حاوي کانيهاي باارزشي هستند که ميتوانند نقش قابل توجهي در صنعت داشته باشند. از جمله منابع اقتصادي با ارزش در گنبدهاي نمکي، کاني هاليت يا نمک طعام است که در بسياري از صنايع شيميايي، دارويي و غذايي به ميزان بسيار زياد کاربرد دارد. از ترکيبات و ناخالصيهاي مهم همراه با گنبدهاي نمکي ميتوان به گوگرد، گچ، هماتيت، پتاس، خاک سرخ وغيره اشاره کرد. بخشي از ذخيرههاي نفتي و گازي دنيا در ارتباط با گنبدهاي نمکي هستند. اين ذخاير در اثر مهاجرت هيدروکربن براي پر کردن خلل و فرج ناشي از ايجاد تاقديسهاي زيرزميني که همرا با حرکات نمکي است ايجاد ميشوند. گنبدهاي نمکي از نظر زيست محيطي نيز حائز اهميت هستند و به دليل شوري بالاي خود ميتوانند باعث کاهش کيفيت آبهاي سطحي و آبخوانهاي کارستي مجاور شوند. علم دور سنجي با تشخيص محل گنبدنمکي مورد مطالعه و واحدهاي سنگشناختي آن ميتواند گام موثري در شناخت بهتر آن بردارد. در اين تحقيق با استفاده از فناوري سنجش از دور، ويژگيهاي طيفي انواع واحدهاي سنگي گنبدنمکي دهکويه لار واقع در جنوب استان فارس مطالعه و پس از اجرا کردن اين ويژگيها بر روي دادههاي استر، نتايج آن به صورت تحليل سنگشناختي ارائه خواهد شد.

1-3- هدف از تحقيق
در اين پژوهش از دادههاي سنجنده استر مربوط به منطقه لارستان براي تحليل سنگشناختي و پتانسيليابي معدني گنبدنمکي دهکويه استفاده شده تا با بررسي ويژگيهاي سنگشناختي آن با استفاده از دادههاي VNIR+SWIR سنجنده استر، به شناسايي ويژگيهاي طيفي و بارزسازي دقيقتر واحدهاي سنگشناختي پرداخته، آنها را براين اساس ردهبندي کرده و سپس اين ويژگيها را براي تشخيص و معرفي انديسهاي معدني گنبد بکار بريم. در نهايت با تحليل نتايج پردازشهاي انجام شده، يک نقشه زمينشناسي از منطقه ارائه خواهد شد.
با توجه به مطالعات پيشين صورت گرفته بر روي گنبدهاي نمکي منطقه لارستان که از تنوع سنگشناختي و پتانسيل معدني برخوردار ميباشند، گنبدنمکي مورد مطالعه نيز امکان تنوع سنگشناختي و پتانسيل معدني را خواهد داشت بر اين اساس ميتوان با استفاده از دادههاي دورسنجي واحدهاي مختلف سنگشناختي را از هم تفکيک و در صورت دارا بودن انديسهاي معدني، گنبدنمکي مورد مطالعه را به عنوان ذخيرهاي از پتانسيلهاي معدني معرفي کرد. از آنجايي که تاکنون از طريق پردازش دادههاي استر، در مورد تفکيک واحدهاي سنگي و شناسايي ذخاير و پتانسيلهاي معدني گنبدهاي نمکي تحقيق زيادي صورت نگرفته، و گزارشي در اين خصوص از گنبدنمکي دهکويه در دست نيست، اين پژوهش ميتواند رهيافت جديدي در اين زمينه باشد و در نوع خود از اولين گامها به حساب ميآيد.

1-4- موقعيت جغرافيايي منطقه مورد مطالعه
گنبد نمکي دهکويه (سينه سفيد) از نظر جغرافيايي بخشي از شهرستان لارستان در جنوب استان فارس ميباشد که در فاصله 320 کيلومتري جنوب شيراز و 27 کيلومتري شمالشرق لار واقع است ( شکل 1-2 ).
شکل 1-2- موقعيت گنبدنمکي دهکويه در ايران.

اين عارضه طبيعي از نظرموقعيت جغرافيايي محدودهاي بين طول54 درجه و 28 دقيقه و 16 ثانيه شرقي و عرض 27 درجه و 54 دقيقه و30 ثانيه شمالي را به خود اختصاص داده است و قابليت دسترسي به آن از طريق مسير شيراز – جهرم – دهکويه و جاده خاکي با طول تقريبي 61/3 کيلومتراست که اين مسير نزديکترين راه دسترسي به گنبدنمکي دهکويه ميباشد. علاوه بر اين مسير، يک جاده خاکي ديگر با طول تقريبي 11 کيلومتر وجود دارد که از روستاي دهکويه ميگذرد. شکل ظاهري گنبد تقريبا? لوبيايي، که قطر بزرگ آن با روند شمال غرب – جنوب شرق 11 کيلومتر و قطر کوچک آن به طور متوسط نزديک3 کيلومتر بوده و مساحتي نزديک به 33 کيلومتر مربع را اشغال ميکند. از نظرتوپوگرافي گنبد را ميتوان به يک بخش مرتفع و دو بخش پست در نواحي غربي و شرقي تقسيم کرد که بخش مرتفع مرکز اوليه برونزدگي گنبد ميباشد. قسمتهاي پست در نواحي غربي و شرقي يکسان نميباشد و قسمت غربي تقريبا? کمتر از يک سوم قسمت شرقي ميباشد.
گنبد نمکي دهکويه از شمال به رسوبات کواترنري، سازند آسماري- جهرم (ائوسن آغازين – ميوسن آغازين)، عضو چمپه (ميوسن پاييني) و عضو مول از سازند گچساران (ميوسن بالايي)، از جنوب به عضو چمپه و مول، عضو گوري از سازند ميشان (ميوسن مياني-بالايي)، رسوبات کواترنري و سازند آغاجاري (ميوسن پاياني – پليوسن پاياني)، از غرب به رسوبات کواترنري و از جنوب شرقي با سازند بختياري در تماس ميباشد.

1-4-1- مسيرهاي دسترسي به دهکويه
– مسير شيراز- جهرم- دهکويه: اين مسير نزديکترين راه دسترسي به دهکويه است.
– ساير مسيرها: مسيرهاي فرعي ديگر مانند (لار- اوز- دنگز- دهکويه) و مسير شيراز- جهرم- جويم- دنگز- دهکويه و مسير داراب- دهکويه نيز وجود دارد که ارتباط منطقه با شهرهاي ديگر را برقرار ميسازند (شکل 1-3).

شکل 1-3- راههاي دسترسي به روستاي دهکويه و شهر لار (اطلس راههاي ايران،1387).

1-4-2- جغرافياي طبيعي روستاي دهکويه
روستاي دهکويه با 875 کيلومتر مربع مساحت در جنوب ايران قرار دارد. اين روستا از جهات شمال و شمال شرقي و شمال غربي به شهرستان زرين دشت و بخش بنارويه، از غرب و جنوب به دهستان حومه و شهر گراش و از سمت غرب و جنوب غربي با دهستان بيدشهر و شهر اوز در ارتباط است.
منطقه دهکويه از نظر تقسيمات کشوري تابع بخش مرکزي لار بوده و شامل روستاي دهکويه – روستاهاي کورده – بريز و دنگز است. دهکويه به عنوان مرکز، در عرض جغرافيايي 27 درجه و 51 دقيقه و طول جغرافيايي54 درجه و 25 دقيقه قرار دارد. ارتفاع متوسط دهکويه از سطح دريا 1010 متر است و در 27 کيلومتري شمال شرق شهر لار در کنار جاده لار به جهرم قرار دارد. قله رشته کوه کورده با 2171 متر ارتفاع بلندترين نقطه و نقطهاي واقع در شمال غربي دشت دنگز با 785 متر ارتفاع از سطح دريا پست‌ترين نقطه منطقه دهکويه مي‌باشند. جمعيت منطقه دهکويه 13هزار نفر مي‌باشد که 6 هزار نفر آن در روستاي دهکويه ساکنند (اميد علي معزي،1383).

1-4-3- آب و هواي دهکويه
آب و هواي دهکويه مانند ديگر مناطق لارستان گرم و خشک است. در تابستان‌ دماي هوا تا ?? درجه سانتيگراد نيز مي‌رسد و در زمستان‌ها به ندرت دماي هوا به صفر يا زير صفر مي‌رسد و فقط چند روزي آب‌ها يخ مي‌زنند. ميزان بارندگي سالانه به طور متوسط ??? ميليمتر مي‌باشد که بيشتر آن در بين ماه‌هاي آبان تا اسفند مي‌بارد و در فصل تابستان باران‌هاي موسمي مي‌بارد که مردم به آن “چل پسيني” مي‌گويند زيرا بيشتر روزها هوا ابري است و به صورت پراکنده باران مي‌بارد. بر اساس آمار و اطلاعات اداره کل هواشناسي از سال 1370 تا سال 1390 متوسط ميزان دماي ساليانه 6/22 تا 3/24 و حداقل مطلق دما 8/3 تا 0/4 و حداکثر مطلق دما 45 تا 8/48 درجه سانتيگراد است. طي دوره 21 ساله مذکور متوسط دما حدود 4/22 متوسط حداقل دما حدود 6/1- و متوسط حداکثر دما 19/46 درجه سانتيگراد است. در اين مدت گرمترين ماه سال تير و به ندرت مرداد و سردترين ماه به طور عمده دي يا بهمن ماه بوده است.
زيباترين فصل سال در دهکويه بين ماه‌هاي بهمن تا فروردين مي‌باشد که رويش انواع گل‌ها و گياهان که بيشتر آن‌ها دارويي هستند جلوه‌اي زيبا به اين منطقه مي‌دهند (اميد علي معزي، 1383). موقعيت بسياري از چشمههاي فصلي، مسير آبراههها و همچنين راستاي رودخانههاي غير دائمي در گستره مورد بررسي در پيوندي تنگاتنگ با عوامل زمينساختي است. کيفيت بسياري از ذخاير طبيعي آبهاي سطحي و زيرزميني در اين چنين پهنهها بر پايه ويژگيهاي گذرگاه، اثر گنبدهاي نمکي واثر ناسازگار پارهاي از سازندها در منطقه، پايينتر از استاندارد آب آشاميدن و حتي کشاورزي است. ساختمان آب انبارهاي سنتي در منطقه مورد مطالعه به منظور نگهداري ذخائري از آب شيرين در فصلهاي پر باران است (شکل1-4). اين گونه آب انبارها تامين کننده بخشي از آب شيرين اهالي منطقه ميباشد (سازمان زمين شناسي کشور، 1977).

شکل1-4- تصويري از آب انبار در روستاي دهکويه، ضلع جنوب شرقي گنبد نمکي دهکويه.

1-5- شرايط اقتصادي، فرهنگي و اجتماعي دهکويه
مردم روستاي دهکويه از راههاي تجارت در کشورهاي حاشيه خليج فارس، دامداري و کشاورزي امرار معاش ميکنند که مهمترين محصولات کشاورزي اين ناحيه گندم، کنجد و پنبه است.
هم اکنون در لارستان سه نشريه عصر اِوز، ميلاد لارستان و پسين دهکويه به صورت رسمي منتشر مي‌شوند. ماهنامه پسين دهکويه از سال ?? ابتدا به صورت داخلي منتشر شد و در سال ?? با کسب مجوز رسمي از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي به صورت رسمي در سطح لارستان انتشار آن ادامه يافت.
مردم روستاي دهکويه اقدام به راهاندازي وبسايتهاي تخصصي با نام روستاي دهکويه به آدرسهاي www.10kooye.blogfa.com،www.dahkooye.blogfa.com، www.dahkoosky.blogfa.com، www.dahkoo.ir کردهاند که اطلاعات مربوط به روستا را در آنها به روز رساني ميکنند.
روستاي دهکويه با دارا بودن يکي از اماکن مقدس و زيارتگاههاي لارستان، يک منطقه زيارتي- تفريحي محسوب ميشود. زاهد رستم دهکويه در 45 کيلومتري شمال دهکويه- بريز در مسير جاده قديم لار – داراب واقع شده است، که نيمي از مسير آسفالت بوده و در طول سال پذيراي مشتاقان و زائران زيادي از شهرهاي همجوار ميباشد.

1-6- مطالعات پيشين
گنبدهاي نمکي به دليل دارا بودن پتانسيلهاي معدني از ديرباز مورد توجه زمينشناسان بودهاند و مطالعات گوناگوني بر روي نحوه بالا آمدن، زمين فيزيک، هيدروشيمي و عناصر موجود در آنها انجام شده که در برخي از اين مطالعات از فناوري سنجش از دور استفاده شده است.

1-6-1- مطالعات پيشين بر روي موضوع مورد مطالعه
مطالعات زيادي بر روي گنبدهاي نمکي از گذشته تا کنون صورت گرفته، اما نتايجي که با استفاده از فناوري سنجش از دور به دست آمده باشد اندک است.
– تيم تحقيقاتي گومز (2004) با استفاده از تکنيک تحليل مولفههاي اصلي6 به روي 9 باند استر، به منظور کاهش اطلاعات اضافي در باندهاي با همبستگي بالا، موفق به نقشهبرداري بيابان کالاهاري واقع در ناميبيا شدند.
– نقشههاي ژئومگنتيك همراه با گزارشات تصويري سنجنده لندست از ساختارهاي زمين-شناسي مانند چينها، خط وارههاي سطحي داراي ساختار ان اشلون و گنبدهاي نمكي براي تشخيص خط وارههاي گسلي در كمربند كوهزايي زاگرس به كار رفتهاند (Yassaghi, 2006).
– توکلي (2008) با به کارگيري دادههاي استر و TM لندست، روشهاي تحليل مولفههاي اصلي و نقشه بردار زاويه طيفي7 را، به منظور تفکيک واحدهاي سنگشناختي گنبدهاي نمکي جهاني و کنارسياه، ادغام کرد. وي همچنين از طريق نسبتگيري طيفي با استفاده از دادههاي گرمايي8 استر، موفق به بارزسازي هاليت در گنبدهاي نمکي شد. دادههاي رقمي مورد استفاده در اين مطالعه دادههاي TM مربوط به ماهواره لندست 5 و دسته دادههاي L1B، AST_07 و AST_05 از سنجنده استر ميباشد. در اين پژوهش براي بارزسازي و تفکيک واحدهاي سنگشناختي گنبدنمکيهاي کنار سياه و جهاني از پردازش تصوير – پايه مثل فاکتور شاخص بهينه9، بسط ناهمبستگي10، نسبتگيري باندي11، تحليل مولفههاي اصلي و تبديل کسر کمترين نوفه12 در دسته دادههاي ASTER و TM، پردازش طيف – پايه نقشه بردار زاويه طيفي در محدودههاي VNIR-SWIR-TIR و همچنين براي انتخاب عضوهاي انتهايي از روش شاخص خلوص پيکسل13 استفاده شده است.
– طيبي و همکاران (2011) با تلفيق دادههاي VNIR وSWIR استر و يک نوع پردازش زمين رقمي، نواحي متاثر از گنبدهاي نمکي کنارسياه و جهاني در جنوب شرقي فيروزآباد را با روش MLP نقشهبرداري کردند. در تحقيق ايشان، مدل شبکه عصبي MLP با چندين محدوده يادگيري بر روي دادهL1B استر اجرا شد و نتايج به وسيله ماتريس آشفتگي مقايسه شدند تا در نهايت واحدهاي سنگشناختي اين دو گنبد شناسايي و نقشهبرداري شود.
– لياقت (1385) مطالعهاي بر روي گنبدهاي نمکي استان فارس داشت و پتانسيلهاي معدني و سنگشناختي آنها را مورد مطالعه قرار داد.
– عزيزي (1389) با استفاده از دادههاي فروسرخ موج کوتاه استر14، دگرسانيهاي هيدروترمالي را در ناحيه شمال آباده استخراج کرد.
– بهبودنيا (1392) با به کارگيري دادههاي استر روش انطباق سيماي طيفي15 را به منظور تفکيک واحدهاي سنگشناختي و پتانسيليابي گنبدنمکي کرمستج به کار برد.
– رئيسي (1392) با به کارگيري دادههاي استر نيز روش انطباق سيماي طيفي را به منظور تفکيک واحدهاي سنگشناختي گنبدنمکي سياهتاق به کار برد.
با توجه به مطالعات صورت گرفته در ناحيه لارستان (گنبدنمکيهاي کرمستج و سياهتاق) براي بارزسازي و تفکيکشناختي اين گنبدهاي نمکي از پردازش تصوير- پايه شامل تحليل مولفههاي اصلي، پردازش طيف – پايه انطباق سيماي طيفي و براي انتخاب عضوهاي انتهايي از روش شاخص خلوص پيکسل و Z-Profile بر روي مجموعه دادههاي L1B استر در محدوده‌هاي VNIR-SWIR استفاده شده است.

1-6-2- مطالعات پيشين بر روي منطقه مورد مطالعه
در سال 1998 يک تيم تحقيقاتي از جمهوري چک گنبدهاي نمکي جنوب ايران و از جمله گنبدنمکي دهکويه را مورد مطالعه قرار داده و آنها را از نقطه نظر ساختاري، موفولوژيکي، مراحل تکامل، محتواي سنگشناسي و کانهزايي بررسي کردند. ولي در زمينههاي مختلف از قبيل هيدروشيمي، زمين فيزيک و فناوري سنجش از دور هيچگونه مطالعهاي صورت نگرفته و اين پژوهش اولين قدمي است که در اين راستا ميباشد.
1-7- روش تحقيق
در اين پژوهش پس از بررسيهاي ميداني و مطالعه نقشههاي موجود، نمونههايي از سنگهاي منطقه برداشت شده و بر روي تعدادي از آنها با استفاده از دستگاه طيفسنج ASD تجزيه طيفسنجي صورت گرفته سپس با تهيه مقاطع نازک و مطالعات ميکروسکوپي، تحليل نتايج بر روي دادههاي استر اجرا و تلاش ميشود واحدهاي مختلف سنگشناختي از يکديگر تفکيک شوند. همچنين، پتانسيلهاي معدني اين منطقه معرفي خواهند شد.
مراحل مختلف اجراي اين پژوهش به شرح زير است:
– گردآوري تصاوير مناسب استر، نقشههاي زمينشناسي و توپوگرافي منطقه و ساير منابع اطلاعاتي
– پيشپردازش دادهها
1. تصحيح تداخل سيگنال16
2. تصحيح هندسي
3. تصحيح جوي (راديومتريک)
– پردازشهاي اوليه و کنترلهاي اوليه ميداني و برداشت نمونهها
– تجزيه پراش پرتو X (XRD)
– تجزيه طيفسنجي نمونهها
– تهيه مقاطع ميکروسکوپي
– رقميسازي نقشه زمينشناسي منطقه در محيط Arc GIS
– پردازشهاي پيشرفته و استخراج منحنيهاي طيفي از تصوير با استفاده از روشهاي مخروط محدب بيشترين زاويه متوالي17 و Z-Profile
– تهيه نقشههاي خروجي با استفاده از الگوريتمهاي تمام پيکسلي و زير پيکسلي18
– تهيه نقشه زمينشناسي گنبدنمکي دهکويه بر پايه پردازش دادههاي استر
– کنترل نتايج از راه مشاهدات ميداني و طيف تصوير
– تحليل نتايج

فصل دوم

زمين‌شناسي

2-1- مقدمه
گنبدهاي نمکي ايران يکي از واحدهاي مهم ژئومورفولوژي ساختماني ايران هستند که متراکمترين آنها در زونهاي چينخورده و گسيخته زاگرس و در حوضه خليج فارس تشکيل شدهاند که سرچشمه آنها حوضه نمکي سازند هرمز است که مربوط به اينفراکامبرين ميباشد. گنبدهاي نمکي در ايران مرکزي و در منطقه آذربايجان در اهر و ميانه تبريز نيز به وجود آمدهاند. گنبدهاي نمکي در ايران مرکزي مربوط به نهشتههاي ائوسن و سازند قرمز زيرين و نيز قاعده سازند قرمز بالايي است (احمديزاده هروي و هوشمند زاده،1369). گنبدنمکي، يک برآمدگي يا ستوني از نمک است که به سمت سطح زمين صعود کرده باشد. اين صعود به واسطه چگالي کمتر نمک نسبت به سنگهاي بالايي انجام ميپذيرد. نمک در اينجا رفتاري مانند جرياني از يک روغن با ويسکوزيته بالا دارد که به آرامي در حال صعود به لايه قطور آب فوقاني ميباشد (شکل 2-1). هرگنبدنمکي شامل يک هسته مرکزي است که از نمک تشکيل شده و بخشي که اطراف هسته مرکزي را احاطه ميکند از سنگهاي رسوبي تشکيل شده که معمولا? از رسوبات نمکي هسته مرکزي جوانترند. در بيشتر گنبدهاي نمکي، سطح فوقاني بوسيله طبقات رسوبي پوشيده شده که به آن سنگپوش19 ميگويند و معمولا? از سنگهاي آهکي، ژيپس و انيدريت تشکيل ميشود (شکل 2-2).
يخچالهاي نمکي و اشکال کارستي از پديدههاي بسيار جالب در گنبدهاي نمکي هستند. گنبدهاي نمکي از عوامل مهم شوري منابع آب وخاک هستند، از طرف ديگر گنبدهاي نمکي با به وجود آمدن نفتگيرها و منابع گوگرد و نمک توجه زيادي را به خود جلب ميکنند به همين دليل مطالعه و بررسي اين واحد ژئومورفولوژيک از اهميت زيادي برخودار است.
شکل 2-1- طرحي از گنبدهاي نمکي که نفوذ در ميان دو واحد سنگي و تغييرشکل دادن بخش سنگي که بلاواسطه در بالا قرار دارد را نشان ميدهد. رشد گنبد با مهاجرت نمک از محيطهاي پيرامون به درون گنبد تکميل ميگردد. نمک به اين خاطر که با وزن رسوبات فوقاني فشرده ميشود، به درون گنبد مهاجرت مينمايد ( تصوير از سايت سازمان زمين شناسي ايالات متحده).

شکل2-2- ترکيب سنگشناختي و کانيشناسي سنگپوش گنبد نمکي (www.ngdir.ir).

2-1-1- مراحل تشکيل گنبدنمکي
– پوشيده شدن لايههاي نسبتا? ضخيم نمک به وسيله يک يا چند لايه رسوبي.
– تشکيل طبقات با يک شيب ملايم.
– ايجاد تاقديس ساده گنبدي شکل همراه با شکستگيها و گسلها.
– نفوذ نمک به داخل شکستگيها و تشکيل گنبد.

شکل2-3- مراحل تشکيل گنبد نمکي (www.ngdir.ir).

2-1-2- اشکال گنبدهاي نمکي
از نظر جکسون و تالبوت (1986)، ساختمانهاي نمکي ممکن است به صورت تاقديس نمکي20 ، بالشهاي نمکي21، برجستگيهاي تيغه مانند نمکي22، امواج نمکي23، استوکهاي نمکي24 و غيره باشد. شکل گنبدنمکي متغير است ديواره بسياري از گنبدهاي نمکي داراي شيب زياد در حدود 80 تا 90 درجه به طرف خارج است. گنبدهاي نمکي متقارن کمياب، و اغلب گنبدها نامتقارن و شيب ديوارهها در جهت مختلف متفاوت است. گسترش افقي گنبدها بسيار متغير و اغلب چندين کيلومتر است (شکل 2-4).
شکل 2-4- تصويري از



قیمت: تومان


پاسخ دهید