فصل اول
مقدمه و كليات
1-1-مقدمه
استفاده از گياهان دارويي به قدمت عمر انسان است چون بيماري ها با پيدايش بشر متولد شده اند و اسناد چند هزار ساله موجود در تاريخ طب و داروسازي حاوي تجربيات و اطلاعات ارزشمند گياهان دارويي مي باشد. تا چند دهه گذشته آنچه که بعنوان دارو مورد استفاده قرار مي گرفت از منابع طبيعي و به طور عمده از گياهان بدست مي آمد. با پيشرفت سريع علوم از يک سو، و مسائل اقتصادي از سوي ديگر از مصرف گياهان دارويي به صورت گذشته کاسته شد و داروهاي شيميايي در بسياري موارد جايگزين گياهان شدند. تجربه چند دهه اخير نشان مي دهد که داروهاي شيميايي با تمام کارايي، اثرات نامطلوب و ناگوار بسياري به همراه دارند. امروزه ثابت شده است که کمترين ماده خالصي وجود دارد که اثرات سوء نباشد به همين دليل در چند دهه اخير بازگشت به استفاده از گياهان دارويي مورد توجه بسيار قرار گرفته است و دارويي تدارک ديده، و نقش گياهان دارويي را در قرن بيست و يکم سرنوشت ساز تلقي نموده اند.
گياهان، خاموش ترين موجودات و در عين حال گوياترين مظهر قدرت و عظمت آفرينش هستند. هر برگي از اين موجودات زيبا، کتاب بزرگي در وصف توحيد است. گل ها و گياهان نه تنها با الوان و اشکال بديع و بي بديل خود سفره ي طبيعت را زينت مي بخشند بلکه آن را چنان سرشاري از نيروي حياتي مي سازند که هيچ بساطي را ياراي رقابت با آن نيست. با انکه امروزه درمان بيماري ها بيشتر از طريق مصرف داروهايي صورت مي گيرد که منشاء صنعتي دارند و اختصاصأ در آزمايشگاهها تهيه مي شوند ولي مصرف بعضي از آنها زيانهايي به بدن مي رساند و عوارض جانبي بسياري از آنها ثابت شده است(ابراهيم پور و همکاران، 1388).
طبق گزارش سازمان بهداشت جهاني (WHO ) امروزه بيش از 80 درصد مردم جهان (نزديک به 5 ميليارد نفر)، براي درمان بيماري ها هنوز از داروهاي گياهي استفاده مي کنند. تقريبا يک چهارم داروهاي تهيه شده ي دنيا داروي منشا گياهي هستند که يا مستقيما از گياهان عصاره گيري شده اند و يا براساس ترکيب گياهي، سنتز شده اند.
با استفاده ار روشهاي پيشرفته ، اجزائ مختلف ترکيبهاي شيميايي گياهان شناسايي شده اند. بنا بر اين شناسايي علمي گياهان با استفاده از قوانين گياه شناسي و نامگذاري انها با استفاده از اسامي لاتين ، امکان مستند سازي گياهان دارويي را فراهم ساخته است. به علاوه ، تعيين محدوده جغرافيايي پراکندگي گياه اين امکان را به محققان مختلف مي دهد تا بتوانند با دقت و صحت گياهان مورد نظر را انتخاب و مورد استفاده قرار دهند..( جم زاده، 1388)
در طب گياهي، تمامي بخشها، اندامها و ترکيبات موجود در گياه، هر يک حائز اهميت خاصي مي باشند. از جمله اين ترکيبات، اسانسها يا روغنهاي گياهي مي باشند. گذشته از کاربرد وسيع و گسترده اسانسها در صنايع آرايش- بهداشتي، غذايي و داروئي، اسانسها خود به تنهايي مي توانند در امر درمان نقش داشته باشند. تغييرات فصلي و تراکم کاشت از جمله فاکتورهايي هستند که روي کميت و کيفيت گياهان اسانس دار تاثير دارند..(نقدي بادي و همکاران، 1381) و بنابراين ميزان موثر بودن گياه در درمان را نيز تحت تاثير قرار مي دهند. پيشرفت سريع علومي مانند شيمي از يک طرف و رشد سرسام آور جمعيت از طرف ديگر موجب کاهش و کمبود منابع طبيعي گرديده و لذا ترکيبات شيميايي جديد جايگزين آنها گرديده است. اما بعات عوارض جانبي اکثر داروهاي شيميايي توجه مجدد مردمبه گياهان دارويي معطوف گرديده است. به طور تقريبي حدود 500 هزار گون? گياهي در جهان شناسايي شده است (Borris, 1996). که از آن ميان کمتر از هزار گونه به عنوان گياه داروئي نام گذاري شده است (Schultes, 1978). در حال حاضر حدود يک سوم تا نيمي از فراورده هاي موجود در کشور آمريکا داراي منشاء گياهي ميباشد (.(Clark, 1996
در اوايل قرن بيستم پيشرفت علم شيمي منجر به توسعه صنعت داروسازي و تهيه داروهاي شيميايي گشت و از آن زمان به بعد هر روزه داروهاي شيميايي به نسبت داروهاي گياهي، بيماريها را سريع تر درمان کرده و اثر قوي‌تر دارند امّا پيامدهاي سوء ناشي از مصرف آنان نيز بيشتر از داروهاي گياهي است.
مصرف طولاني و برخي موارد منطقي داروهاي شيميايي عوارض خاصي در بدن بر جاي مي گذارد که عوارض جانبي ناميده مي شوند و ممکن است ناراحتي هاي تازه اي براي بيمار ايجاد کنند.
به همين جهت امروزه بسياري از متخصصان پزشکي و داروسازي معتقدند بايد بيماران را به سوي مصرف گياهان دارويي سوق داد و در راستاي همين هدف در دهه اخير، داروسازان از عصاره هاي گياهي، داروهاي متنوعي را ساخته و به بازار عرضه کرده اند که اثرات مثبت آنها مورد تأييد همه قرار گرفته است (قاسمي، 1382).
گياه درماني در بيماري ها و به ويژه بيماري هاي عفوني در سال هاي اخير روند روبه فزوني پيدا کرده است. ميکروبيولوژيست هاي باليني تمايل زيادي به استفاده از داروها جهت درمان عفونت ها دارند، زيرا عوارض اين داروها در مقايسه با داروهاي شيميايي به طور قابل ملاحظه اي پايين است(.(Cown, 1999
از زمانهاي باستان عصاره هاي گياهان معطر براي هدف هاي گوناگون مثل غذا، دارو و عطر مورد استفاده قرار مي گرفته اند(Longaray, 2005 ).
به دليل مقاومتي که بعضي از ميکروارگانيسمها نسبت به آنتي بيوتيکها کسب نموده اند، استفاده از فرآورده هاي گياهي ضد ميکروبي در دهه هاي اخير توسعه بيشتر يافته است(Essawi, 2000 ). در سالهاي اخير اسانسها و عصاره گياهي بخاطر توانايي بالقوه اشان در درمان بيماريهاي عفوني و حفاظت از غذاها از اثرات سمي ترکيبات اکسيدان مورد توجه قرار گرفته اند(Tepe, 2004). بعلاوه آنها عامل مؤثري در جلوگيري از تشکيل ترکيبات مضر ناشي از اکسيداسيون ليپيدها در غذاها محسوب مي شوند(Wang, 1998). کنترل بيماريهاي ميکروبي و غيرميکروبي به وسيله فرآورده هاي گياهي و استفاده از آنتي اکسيدان هاي طبيعي براي افزايش عمر محصولات غذايي از دير باز مورد توجه محققين بوده است(Avato, 2000).از طرف ديگر فرآورده هاي گياهي ضدباکتري، ضد قارچ، ضد ويروس، ضد پاتوژنهاي گياهي و ضد سرطان متعددي به وسيله محققين از گياهان مختلف گزارش شده است(Eyup, 1996).
1-2- اهميت و ضرورت تحقيق
گياهان دارويي از ارزش واهميت خاصي در تامين بهداشت و سلامت جوامع هم به لحاظ درمان و هم پيشگيري از بيماري ها برخوردار بوده و هستن د. اين بخش از منابع طبيعي قدمتي هم پايه بشر داشته و يکي از مهم ترين منابع تامين غذايي و داروي بشر در طول نسل ها بوده اند. از نقطه نظر تاريخي گياهان اهميت فراواني در توسعه جوامع داشته اند و تحقيقات وسيعي براي يافتن فرآورده هاي و مواد طبيعي دارويي گياهي در طول تاريخ انجام شده، اما نکته حائز اهميت اين جاست که تنها کم تر از 10 درصد تا 35 هزار گونه گياهان دارويي (who) شناسايي و مورد استفاده قرار گرفته اند.
فلات وسيع ايران در اين حال که يک واحد خاص جغرافيايي در روي کره زمين شمرده ولي از اقليم ها و محيطهاي گوناگوني در قسمت هاي مختلف بر خوردار است. ايران از 111 اکوسيستم طبيعي شناخته شده در جهان داراي 109 نوع از آن مي باشد.کشور ايران با داشتن حدود 8500 گونه گياهي از لحاض تنوع گياهان دارويي از جمله کشورهاي مهم جهان است.(کريمي، 1374).به همين دليل گونه هاي گياهي متنوعي در ان انتشار دارد . به طوريکه جوامع گياهي منتشر شده در اين فلات هر يک داراي ترکيب معيني از انبوه مختلف گونه ها مي باشند .(اميد بيگي، 1376).
با وجود اين تعداد گونه گياهي به جرأت مي توان ايران را جهاني کوچک در چهارچوب يک مرز دانست و بجاست که فلور طبيعي ايران را طلايي سبز بناميم.(Majrouhi, majd, 2001).
افزايش جمعيت و نياز مبرم صنايع داروسازي به گياهان دارويي به عنوان مواد اوليه توليد دارو ، ناتواني در توليد مصنوعي پاره اي از داروهاي حياتي توسط صنايع داروسازي و همچنين اهميت مواد موثر گياهان دارويي در صنايع غذايي ، آريشي و بهداشتي باعث شده که توجه و تحقيق پيرامون اين دسته گياهان از نقطه نظر کشت ، توليد و مصرف از اهميت خاصي برخوردار باشد (باقري و همکاران 1387).
شيوع بالاي بيماريهاي عفوني مقاوم به درمان به علت افزايش مقاومت به آنتي بيوتيک ها و مشکلات موجود در کاربردهاي داروهاي سنستيک، از جمله هزينه بالاي دستيابي به داروهاي جديد و عوارض جانبي داروهاي موجود، توجه بسياري از محققين را به طب سنتي معطوف کرده است.(Robert,2001 )
1-3- تاريخچه گياهان دارويي
استفاده از گياهان دارويي به منظور درمان با تاريخ زندگي انسان هم زمان بوده است. انسان در تمام دوران تاريخي چاره اي جزء توسل به گياهان نداشت. اگرچه در نيم قرن گذشته، استفاده از داروهاي شيميايي و سنتزي به شدت رواج يافت ولي به سرعت آثار زيان بار آنها بر زندگي سبب گرايش مجدد به گياهان دارويي گرديد و اين نکته که توسل به گياهان دارويي همواره در طول تاريخ يکي از روش‌هاي مؤثر در درمان بوده است به خوبي روشن است. گياهان دارويي به واسطه داشتن ترکيب هاي متفاوت از زمان هاي قديم در درمان بيماري هاي مختلف مورد استفاده قرار مي گيرند(سلطاني پور،1381).
طبق برخي”سنگ نوشته ها” وشواهد ديگر به نظرمي رسد مصريان وچينيان درزمره نخستين اقوام بشري بوده باشندکه بيش از 27 قرن قبل ازميلاد مسيح، ازگياهان به عنوان دارو استفاده کرده وحتي برخي ازگياهان را براي مصرف بيشتر دردرمان دردها کشت داده اند (اميدبيگي، 1374).
ارسطو (330 ق.م) اولين کسي است که آثار و مطالبي مکتوب مربوط به شناخت گياهان دارد. البته قبل از او در آثار کهن مصر (حدود 26 قرن ق.م) در پاپيروس ها و ابرها مطالبي از گياهان با شرح خاصي از موارد استفاده از آنها باقي مانده است. ولي ارسطو نخستين دانشمندي است، که از رشد و نمو گياهان، ماده سازي و از تفاوت آنها و چگونگي استفاده از مواد خاک مطالبي نوشته است.
تئوفراست يا تئوفراستوس شاگرد ارسطو که در سال هاي 258-370 قبل از ميلاد طبيب بود و بعدها به پدر گياه شناسي گفته اند، علاوه بر آنکه، پيرو فلسفه استاد خود ارستو بود، تحت تاثير نظريات پلاتو، استاد ارسطو قرار گرفت. او رده بندي بسيار ابتداي از روي ريختار يا شکل ظاهري گياهان، چرخه رشد، شکل گل آذين و نحوه رشد آنها و هم چنين وضع گلبرگ هاي گل ها در کتابي به نام هيستوريا پلانتاروم بر بر مبنايي مبهم و ناشي از استنباطات خود دارد او بر اين مبنا و تفکر 480 گياه را در کتاب مزبور رده بندي کرد که اساس آن کاملا دور از حقيقت و واقعيت است. بايد اشاره کرد،که مکتب درمان با گياه به وسيله تئوفراست بنيان گذاري شد. متاسفانه اين نظر از 300 سال قبل از ميلاد مسيح تا قرن 18 مآخذ و مبناي نگارش کتاب ها و آثار بسيار ديگري بود. تئوفراست به مقتضاي شغل خود از گياهان براي درمان استفاده مي کرد که متاسفانه آثاري از وي در همين رابطه باقي نمانده است. بعد از تئوفراست،بايد از بقراط يا هيپوکرات بزرگترين پزشک جهان باستان و هم عصر تئوفراست(131 ق.م) نام برد که ادامه مکتب او، بعدها منجر به مکتب طب جالينوسي شد. از اين دانشمند که از گياهان براي درمان استفاده مي کرد، مطالب و آثاري از نحوه درمان با گياهان دارويي يا توسط مواد گياهي، باقي مانده است.
بعد از اين دانشمندان عهد عتيق مي بايد در سال هاي 79-23 بعد از ميلا مسيح به گايوس پلينوس سکوندوس اشاره کرد. او مجموعه آثاري در 37 جلد به نام ” تاريخ طبيعي” حاوي دانش ها و اطلاعات عصر و زمان خود دارد. 9جلد از مجموعه آثار او مربوط به گياهان دارويي است، که متاسفانه همه مطالب آنها غير واقعي و دور از حقيقت است و تا پايان قرون وسطي آثار او سايه اي تاريک بر بروز و ظهور آثار علمي گياه شناسي انداخته و سبب رکود اين علم شده است. در همين عصر مي بايد از ديوسکوريد طبيب و جراح، بويژه طبيب ارتش روم در زمان نرون (در سال هاي 75-45 بعد از ميلاد مسيح) اشاره کنيم که پس از تئوفراست، مشهورترين دانشمند در شناخت گياهان دارويي دوران عتيق است. ديسکوريد چون جراح ارتش امپراتوري روم بود، همراه با ارتش مهاجم روم مسافرت هاي زيادي به خارج از روم داشت و از موقعيت اين سفرها توانست از خواص گياهان دارويي متداول در نقاط مختلف جهان آن روز، اطلاعات فراواني کسب کند و مجموعه اطلاعات و دانسته هاي خود را در کتابي معروف به نام “ماتريکا مديکا” که شامل شرح خواص حدود 600 گياه داويي است، بنويسد. بعدها او با افزودن تصاوير جالب بر اين کتاب کاربرد و معروفيت آن را بالا برد. بعد از آن نام ماتريکا مديکا به تدريج کم رنگ و به نام خود ديسکوريد معروف شد. اين کتاب در طول 15 قرن به چنان شهرتي رسيد که فقط گياهان ذکر شده در آن اعتبار دارويي داشتند(ابراهيم پور و همکاران، 1388).
1-3-1- تاريخچه گياهان دارويي در ايران
ايرانيان از ديرباز و حتي پيش از ديگران در زمينه گياهان دارويي و کاربرد درماني آنها از دانش پيشرفته اي برخوردار بوده اند. نمونه بارز آن کتاب باستاني اوستاست. در ” ونديداد ” يکي از پنج کتاب تشکيل دهنده اوستا (که در مجموع دست کم 2500 سال پيشينه دارد )، بخش هاي پرشماري به گياهان درماني، معرفي گياهان دارويي و کاربرد آنها اختصاص يافته است. اما متاسفانه در لشکرکشي اسکندر مقدوني، کتابخانه مشهور اسکندريه در آتش سوزي عمدتا نابود شد و بيشتر منبع و آثار و کتاب هاي جمع آوري شده در آن سوخت و خاکستر شد. بدين ترتيب سوابق گياه شناسي شرق کهن در دو تمدن ايران و مصر بر اثر اين آتش سوزي ها، فاقد هر گونه مدرک ديرينه شناخت گياهان دارويي و خواص آنها گرديد. متأسفانه بعدها نيز بر اثر تخريب قلاع فرقه اسماعيليه و آتش زدن کتابخانه هاي آن بوسيله هلاکوخان مغول، بقيه آثار مکتوب گياهان دارويي، که توسط اين فرقه جمع آوري شده بود، از ميان رفت، تا اينکه در قرن هشتم و نهم ميلادي، اطباء ايراني رونق خاصي به طبابت ايران و جهان بخشيدند. بطوريکه با پيدا شدن دانشمندان و نوابغي نظير ابوعلي سينا و محمد زکرياي رازي يا انتشار کتاب هاي معروف خود (قانون و الحاوي) پيشرفت هاي زيادي نصيب ملت ايران و جهانيان گرديدند. اين پيشرفت ها همچنين در قرون بعد نيز ادامه يافت. در قرن 13 ميلادي، ابن بيطار، اختصاصات متجاوز از 1400 گياه را که خود شخصا مي شناخت را در کتابش شرح داد(ابراهيم پور و همکاران، 1388).
تاريخ طب در کشور ما مربوط به دوره آريايي مي باشد و اوستا اولين کتابي است که از گياهان دارويي سخن گفته است. به نقل از اوستا اولين پزشک ايراني توتيه پدر گرشاسب پهلوان بوده است که از کاربرد گياهان دارويي و عصاره ي آن ها اطلاع داشته مقام او در طب نظير مقام ايمهوتپ در مصر باستان، انقلبيوس در يونان و اسکولانيوس در روم بوده است. قديمي ترين گياهان دارويي در طول تاريخ، هوم گياه مقدس آيين زرتشت بوده است. در کتاب هاي پهلوي هوم را سرور همه گياهان و استفاده از آن را باعث عمر جاويدان ميداند(اميد بيگي، 1376).
رويکردهاي اخير دنياي طب به بهره گيري از روشهاي طبيعي در پيشگيري ودرمان بيماري ها با اقبال عمومي از طب سنتي ملل و اقوام همراه بوده است.استفاده از گياهان بعنوان يکي از ارزشمندترين هداياي خداوندي به بشر، از ديرباز در ميان ايرانيان و مکتب طب سنتي ايران رواج داشته است. اين مکتب طبي با قدمت هزار ساله خود، راه کارهاي اصولي و همه جانبه اي را در استفاده از گياهان داروئي به دست مي دهد وبرخورداري از رهنمودهاي موجود در آن مي تواند همچون گذشته راه گشاي برخي از مشکلات بهداشتي و درماني جامعه باشد (زرگري، 1375).
1-4- مواد موثره گياهان دارويي
در گذشته گياهان دارويي را با توجه به اندامهاي دارو دهنده ي آنها، يا به حسب خاصيت داروهاي بدست آمده (مزه، رنگ، نحوه اثر) طبقه بندي مي کرده اند. تقسيم بندي مواد مؤثره (دارويي) گياهان که امروزه مورد تأييد مي باشد، به چهار گروه اصلي آلکالوئيدها، گليکوزيدها، مواد معطر، روغن هاي فرار و ساير مواد مؤثر است(Haslam, 1979).
مواد مؤثره داروهاي گياهي تحت تاثير سه عامل اصلي قرار مي گيرند که عبارتند از وراثت ( از نظر ژنتيکي)، رويان شناسي (مراحل مختلف رشد) و محيط شامل نوع خاک و آب و هوا وروش کاشت و غيره مي باشند. اثر ژنتيک به صورت کمي و کيفي بوده ولي آنچه که به خاطر اثر محيط است بيشتر به صورت کمي مي باشد (آئينه چي، 1370).
ساختمان شيميايي مواد موثره گياهان اثردرماني آنها را برحسب عمل شان بر بدن انسان مشخص ميكند.بنابراين آنها را برحسب شعاع عمل شان مانند داروهاي ديگر به گروه هاي معيني طبقه بندي مي كنند كه عبارتنداز:
1-گياهان تلخ: درمنه،سنبل خطائي و غيره
2-گياهان تلخ لعاب دار: شاهدانه،مورد،مريم گلي،گل مينا،ترتيزك،پوست درخت بلوط و بيد،ريشه باباآدم،گلسنگ، ،درخت گردو،آويشن
3-ضد التهاب ها: بابونه،اكليل كوهي،گل نرگس،رزمارينوس
4-گياهان ضدنفخ: بابونه،رازيانه،سروكوهي،نعناع،اكليل كوهي
5-گياهان معرق : گل ماهور، شاه تره، برگ انگور فرنگي،گياه بنفشه وحشي
6-گياهان كاهش دهنده تعرق: مريم گلي،برگ گردو،پوست درخت بلوط
7-گياهان خلط آورلعاب دار: پنيرك،گل ماهور،ختمي،بارهنگ
8-خلط آورمحرك: رازيانه،برگ نعناع،پونه،ختمي،گل پاي خر،دانه كتان
11-گياهان ضدسرفه: ختمي،پنيرك،بارهنگ،به دانه وشيرين بيان
12-گياهان مسهل صفرا : برگ بو،كنگركوهي،گل قاصد،پوست زرشك،آويشن معمولي،بومادران
13-گياهان ملين ومسهل : گل بنفشه صحرايي،بومادران،نيلوفر،كتان
14-گياهان مقوي قلب: گل انگشتانه،آدونيس،گل برفك.
15-ضدآسم: بلادون،تاتوره
16-مواد آرام بخش: سنبل الطيب،گل ساعتي،رازك.
17-ضدتصلب شرايين: سير،عرق گل سرخ،سوفورا،دارواش
18- ضدفشارخون: سنبل الطيب،يولاف،زنگ چاودار،سير،اكليل الملك،رازك.
19- گياهان معطر: مريم گلي،بابونه رومي،اسطوخودوس،اكليل كوهي
20- ضدانگل: هويج،پياز،شاه تره،انار،زبان درقفا،كدو
21-امراض زنانه : اكليل،كيسه كشيش،سياه دانه،فلفل آبي،سداب،رازيانه،شنبليله
22- ضد استفراق : دانه هاي يولاف،جوشانده جو،آب برنج،چاي چيني،هويج،بلوط،گل محمدي،مريم گلي،مورد،توت فرنگي
23- سموم گياهي: گل انگشتانه،خشخاش،شاهدانه،گياهان تيره سيب زميني پس ازانجام يك سري تبديلات تكنولوژيك كه يك گياه دارويي را به يك داروي گياهي مبدل مي سازد،گياه دارويي محتوي مواد مختلفي است كه اكثرآنها برروي بدن انسان تاثيرمي گذارند . رشته هايي كه در مورد مواد مؤثره، ساختمان و وضعيت آنها در گياه، تغييرات وتبديل آنها درطول زندگي گياه وتهيه داروهاي گياهي مطالعه مي نمايد، فيتوشيمي)شيمي گياهي(ناميده مي شود (Robinson.,1989).
1-4-1- طبقه بندي مواد موثره
تقسيم بندي مواد موثره (دارويي) گياهان که امروزه مورد تأييداست به چهارگروه اصلي آلکالوئيدها، گليکوزيدها، موادمعطر، روغن هاي فرار وساير موادموثراست .منظور ازساير مواد موثره ترکيباتي چون مواد تلخ فلاونوئيدها، موسيلاژها ويتامين ها، تانن ها،اسيدساليسيليک وغيره مي باشد که به دليل ناهماهنگي وگستردگي ساختمانهاي شيميايي شان درگروه هاي قبلي‌جاي نمي‌گيرند (.(Silva et al, 1998
1-4-1-1- آلکالوئيدها
براي نخستين باريک محقق آلماني به نام ماسيز ازآلکالوئيدها به عنوان مواد ازته اي که خاصيت قليايي دارند ودرمحيط اسيدي نمک توليد مي کنند نام برده است. آلکالوئيدها درانسان واکنشهاي فيزيولوژيکي قوي همراه با اثرهاي مخصوص ايجاد مي کنند وبه ويژه برسيستم عصبي اثردارند (Mothes, 1985). آلکالوئيدها بسيارمتنوع هستند به طوري که تعداد آلکالوئيدهاي شناخته شده موجود درگياهان، بالغ برچند هزارمي گردد. آلکالوئيدها رابرحسب خصوصيات بيوشيميايي وشيميايي درسه گروه قرارمي دهند:
الف) آلکالوئيدهاي حقيقي، ب) پرتو آلکالوئيدها ، ج) آلکالوئيدهاي کاذب
وجود آلکالوئيد درتمام گياهان عموميت ندارد ونقش آنهادرپيکرگياهان تاکنون شناخته نشده است ولي برخي ازدانشمندان معتقدند که مزه تلخ آنها سبب دفع حشرات ازگياهان مي گردد.
بعضي ازانواع آلکالوئيدها داراي اثرات بارز وشاخص دارويي هستند وازاين لحاظ بسيار مفيد وبا ارزش هستندمثل: کافئين ، مرفين، استريکنين وکينين. باتوجه به اينکه آلکالوئيدها اکثراً سمي ومرگ آور مي باشند ازاين رو استخراج واستفاده ازگياهان آلکالوئيددار بايد تنها درکارخانجات مربوطه وزيرنظر متخصصين فن صورت گيرد (اميدبيگي ، 1374).
1-4-1-2- گليکوزيدها
گليکوزيدها گروه بزرگي ازمواد موثره دارويي ارزشمند را تشکيل مي دهندکه درعين حال درميان آنها برخي ازخطرناک ترين وسمي ترين مواد موجود درطبيعت يافت مي گردد.
يکي ازمهمترين ترکيبات گليکوزيدي، گليکوزيدهاي سيانوژنيک هستند، که ازفراورده هاي ترکيبات گليکوزيدي پس ازهيدروليزآنها با اسيدهيدروسيانيک مي باشند بعضي ازاين مواد درتهيه داروهاي معالج سرفه، مسهل ومسکن مورد استفاد ه قرار مي گيرند ازمهمترين ترکيبات سيانوژنيک مي توان آميگدالين را نام برد (Bell, 1980).
يکي ديگر ازترکيبات مهم گليکوزيدها، عبارت است از: گليکوزيدهاي انتراکينون، گليکوزيدهاي مذکور پس ازهيدروليز، انتراکينون توليدمي کنند. انتراکينون ها نقش عمده اي درمداواي يبوست دارند.
بالاخره از گليکوزيد هاي مهم ديگر، گليکوزيدهاي قلبي هستند. ساختمان شيميايي گليکوزيدهاي قلبي با سايرترکيبات گليکوزيدي متفاوت است .گليکوزيدهاي مذکور، اثرهاي خاصي روي ماهيچه هاي قلب دارند وصدها نوع ازاين گليکوزيدها تاکنون شناخته شده اند.
علاوه برسه دسته ترکيبات گليکوزيدي مهمي که ذکرشدند مي توان ازترکيبات ديگري چون گليکوزيدهاي ساپونيني ، گليکوزيدهاي فلاونوئيدي ،گليکوزيدهاي کوماريني وگليکوزيدهاي ديگررا نام برد (اميد بيگي ، 1374).
1-4-1-3- ساپونين ها
ساپونين ها در بسياري از گياهان دارويي وجود دارند خاصيت اصلي فيزيکي آنها کاهش شديد فشار سطحي آب است از آنها به عنوان مسهل و ضد عفوني کننده مجاري ادرار نيز استفاده مي شود (ولاگ، 1370). خاصيت پاک کنندگي دارند هميشه به عنوان مدر و ملين و خلط آور نيز استفاده مي شود (اميد بيگي، 1374).
1-4-1-4- تانن ها
اين مواد داراي ترکيبات شيميايي مختلفي هستند، خاصيت مشترک دارند و آن خاصيت اين است که توانايي انعقاد آلبومين ها، فلزات سنگين و آلکالوئيدها را دارند، استفاده طبي از آنها اساساً دررابطه با خاصيت قابض بودنشان است (ولاگ،1370 ).همچنين سبب التيام زخم ها و خاصيت ضد باکتريايي دارند. (اميد بيگي، 1374).
1-4-1-5- مواد تلخ
اين مواد به لحاظ داشتن مزه تلخ به مواد تلخ معروف هستند باعث آزادسازي آزولن و همچنين گليکوئيدهايي با ساختمانهاي مختلف بيوشيميايي مي شوند از مواد تلخ به عنوان مواد اشتهاآور، تسريع در هضم غذا و فعاليتهاي متابوليکي مي توان استفاده نمود (اميد بيگي، 1374) همچنين بر سيستم اعصاب چشايي موجود در دهان تأثير مي گذارند (Mann ,1978).
1-4-1-6- مواد معطر
در اين گروه موادي وجود دارند که به مقدار فراوان در داروهاي گياهي يافت شده و ترکيبات و اثرات آنها غالباً بسيار متفاوت است آنها مي توانند همراه با ديگر مواد مؤثره در گياه وجود داشته باشند.
1-4-1-7- اسانس ها
اسانس ها ترکيبات بيولوژيکي فعال، فرار، سنگين ، چرب، کم ضرر ومعطرمي باشند که غالب آنها ازاعضاي گياهان براثر تقطير بابخارآب بدست مي آيند (زرگري، 1372).
اسانس ها بسته به نوع تيره هاي گياهي ممکن است دراندام هاي ترشحي مانند کرکهاي غده اي Glandular trichoms مثل تيره نعناع، سلولهاي پارانشيم تغييريافته Glandular epidermis مثل( تيره فلفل پي پراسه) مجاري روغني يا رزيني (oil or resin ducts) درتيره چتريان آمبليفره وکانالهاي ليزوژن ( Lysogenus )وشيزوژن (sehizogenus) مثل تيرکاج (روتاسه) وجود داشته باشند.
اسانس ها ممکن است مستقيماًتوسط پروتوپلاسم بوسيله تجزيه مواد رزيني غشا وسلولها يا هيدروليز بعضي گليکوزيدها حاصل شوند اين ترکيبات درمواقع ضروري به فضاي خارج سلولي ترشح مي شوند وبه علت تبخير سريع آنها درمجاورت هوا ودردماهاي معمولي، به آنها روغن هاي فرار( Volatile oils) ياروغنهاي اتري (Etheral oils) ويا روغنهاي اسانسي( Essential oils ) مي گويند (آيينه چي ، 1365).
اسانس هاي روغني فرار ازنظر نوري فعال بوده ونور را منعکس مي کنند واکثراً روي نور پلاريزه موثرمي‌باشند. قدرت چرخش اسانس ها اغلب وسيله مناسبي جهت تشخيص آنها است (آيينه چي، 1365).
خاصيت مناسب نوري اسانس ها را توسط دستگاه پلاريمتر اندازه گيري مي کنند وچرخش نوري آن را بدست مي آورند فنيل پروپن ها فاقد فعاليت نوري هستند. يکي ديگرازخصوصيات فيزيکي اسانس ها ضريب شکست نوراست که در هنگام عبور نورازيک اسانس شکسته شده ودرجه شکست آن را مي‌توان محاسبه نمود. اين ضريب مقدار ثابتي است که درگياهان متعلق به يک جنس تغييرنمي کند (هي،رابرت.، 1739).
اسانس ها بسته به ماهيت خودمعمولاً ازبو وطعم خاصي برخوردار هستند ودردماي معمولي(کمتراز 100 درجه سانتي گراد ) تبخير مي شوند. شدت تبخير بستگي به فشار بخار ودرجه حرارت محيط دارد(عزيزي ، 1381).
علاوه برساختمان مولکولي ، حالت فضايي ترکيبات موجود دراسانس به طورموثر برروي اندام هاي بويايي وچشايي اثردارد. به عنوان مثال ايزومرهاي هندسي ارتو، متا، پارا، سيس وترانس را مي توان به آساني ازروي شدت بوي اسانس تشخيص داد . بدين ترتيب که مولکولها توسط گيرنده هاي موجود در بيني جذب شده و سبب ايجاد پيام عصبي مي شوند. پيام عصبي جهت تفسير وپردازش به مغزمنتقل شده وبه دنبال آن بوتشخيص داده مي شود وجود اسيدهاي آمينه معطرمانند فنيل آلانين وتيروزين درگياهان باعث تشکيل اسانس هاي معطرمي شود چگونگي بيوسنتز اسانس هاي معطردرميکروارگانيسم ها با به کار بردن گونه هاي جهش يافته اشرشياکلي وآئروباکتر آئروژن که براي رشد خودنياز به اسيد آمينه معطر دارند کشف شده است (آيينه چي ، 1365).
سزکوئي ترپن ها و مشتقات از ترکيبات اکسيژن دار، الکل ها، آلدئيد، استرها، اترها، کتون ها، فنول ها و اکسيدها هستند ديگر ترکيبات اسانس ها شامل پروپن ها و مواد نيتروژن دار است.
بررسي پژوهشگران نشان ميدهد که اسانس ها را بايد در شيشه هاي رنگي در بسته در يخچال نگهداري شوند (جايمند،1380).
وجود اسانس تنها در حدود 2000 گونه از 250000 گونه گياه گلداري که تاکنون شناخته شده گزارش گرديده است. مهمترين گياهان داروئي حاوي اسانس متعلق به خانواده هاي: نعناع، سداب، مورد، گشنيز، کاسني،کاج، سرو و تعداد کمي از گياهان خانواده هاي ديگر مي باشند (اميد بيگي،1374).
1-4-2- تاريخچه اسانس تجارت اسانس قدمت بسيار طولاني دارد و کشف دستگاه تقطير در دره ايندوس،گذشته اين صنعت را تا 5 هزار سال قبل باز مي گرداند. مصريان باستان نخستين صادر کنندگان عطر بوده اند و مواد خام گياهي مورد نياز را از ايران، هند و چين تهيه مي کرده اند. نخستين بار يونانيان بوده اند که اقدام به داد و ستد عطر در مقادير بسيار زياد نموده اند . در طي قرون وسطي، اعراب سهم عظيمي در توسعه روش هاي استخراج اسانس و تجارت اين مواد داشتند ولي با پديد آمدن شهر گراس (نزديک نايس در جنوب فرانسه) در قرن 17 ميلادي نقطه عطفي در اين صنعت پديد آمد. گراس به سرعت تبديل به عمده‌ترين مرکز صنايع عطر سازي گرديد و علت آن نيز پيشرفت هاي تکنولوژي در دو زمينه بود:
1. ابداع روش هاي مؤثر در عصاره گيري نظير تقطير با بخار آب، استخراج سرد با استفاده از چربي ها و استخراج توسط حلال است.
2. کشت اين گياهان در حومه شهر گراس جهت بهينه سازي عمليات استخراج.در آغاز قرن بيستم، احداث اولين کارخانه استخراج اسانس رز در بلغارستان، مصادف بود با توسعه سريع کشت و کار در سراسر جهان (verlet, 1992).
اسانس ها مخلوطي از ترکيبات شيميايي پيچيده اند که در اندام هاي مختلف گياه يافت مي شوند. که اغلب بيش از صد جزء در ترکيب آنها وجود دارد. مهمترين آنها مونوترپن ها هستند. سزکويي ترپن ها و مشتقاتي از ترکيبات اکسيژن دار الکل ها، آلدييدها، استرها، اترها، کتون ها، فنول ها و اکسيدها هستند. ديگر ترکيبات اسانس شامل فنيل پروپن ها و مواد نيتروژن دار است (Cowan, 1999).در زمان هاي گذشته، اسانس گياهان در روندهاي مختلفي از قبيل غذايي، دارويي و آرايشي استفاده مي شده است (Heath, 1981).عواملي که براي افزايش حاصلخيزي در گياهان اسانس دار اهميت دارد، اثرات نوري براي تغييرات ترکيبات اسانس است(Iliev, 1991).
گياهان اسانس دار محصولات متعددي توليد مي کنند که اهم آنها عبارتند از گياه خشک، گياه تر، اسانس، اجزاي سازنده اسانس و انواع گوناگون اولئورزين ها تغيير روش زندگي مردم در کشورهاي توسعه يافته بخصوص در دهه اخير، منجر به افزايش مصرف اين محصولات شده است(واترمن، 1379).
در طي بيست سال اخير، ميزان رويکرد عمومي جهت مطالعه فرآورده هاي متابوليتي ثانويه گياهان از جمله اسانس ها يا روغن هاي فرار تشديد شده است. تنوع عظيم ترکيبات شيميايي مذکور، نظير مونوترپن ها، سزکويي ترپن ها و همچنين خصوصيات دارويي و حسي متفاوت اين ترکيبات، توجه بيوشيميست ها، متخصصين تجزيه، عطرسازان و چاشني سازان بسياري را به خود جلب کرده و مطالعه روي سيستماتيک گياهي و فارماکوگنوزي را رونق بخشيده است (واترمن، 1379).
در سال هاي اخير اسانس ها و عصار? گياهي به خاطر توانايي بالقوه اشان در درمان بيماريهاي عفوني و حفاظت از غذاها از اثرات سمي ترکيبات اکسيداسيون مورد توجه قرار گرفته اند(Tepe, 2004).
1-4-3- خواص فيزيکي اسانس
موادي فرارند، در الکل و ديگر حلال هاي آلي حل مي شوند. وقتي تازه باشند عمدتا موادي بي رنگ به نظر مي رسند و در اين حال هيچگونه شباهتي به مواد روغني ندارند. اسانس ها معمولا متعلق به ترپن ها، الکلها، استرها، آدئيدها، فنل ها، اترها و يا پراکسيدها مي باشند. ممکن است اسانس ها با موادي نظير رزين ها و صمغ ها همراه گردند که در اين صورت ترکيبات شيميايي حاصل بسيار پيچيده مي باشند. اين ترکيبات معمولا در دماي پايين به صورت جامدند و در دماي بالا ذوب و مايع مي شوند. (ابراهيم پور و همکاران، 1388).
روغنهاي اسانسي به طورکلي درحرارت معمولي مايع هستند اکثراً بخصوص هنگامي که تازه وخالص باشند، بي رنگ بوده ومي توان آنها را به وسيله تقطيرمجدد بي رنگ نمود. ولي به مرور زمان وبه علت اکسيداسيون ورزيني شدن رنگ آنها تيره مي شود. اسانس ها اغلب ازآب سبکترند ، وزن مخصوص آنها بين 72/1 – 842/0 متغييراست (صمصام شريعت، 1365).
اسانس ها معمولاً در داخل سلولهاي گياهي به شکل قطرات کروي و گلبول مانند جاي گرفته اند (Weiss ,et al. ,1980).
هواي گرم و آفتابي و پايدار گياهان بيشترين اسانس را در خود دارند و اين بهترين هنگام براي چيدن آنهاست (ولاگ، 1370).
چنانچه قبل از جمع آوري محصول نعناع درجه حرارت 2 تا 3 درجه سانتي گراد گرمتر باشد سبب افزايش مقدار اسانس مي گردد (Matusiewioz ,1980).
اسانس ها عمدتاً از ترکيبات ترپنوئيدي يا از ترکيب هايي که منشاء ترپني دارند تشکيل شده اند امّا برخي از اسانس ها نيز وجود دارند (نظير اسانس پياز و سير و يا اسانس خردل) که از ترکيبات گوگرد و بعضي ديگر هم از مواردي نظير فنل ها، آلدئيدهاي معطر و کومارينها مي باشد اين مواد غالباً مانع رشد باکتريها مي گردند (Lawrence ,1981). و خاصيت ضد تورم، ضد دل درد، آرام بخش، ضد نفخ، اشتهاآور و گاهي اوقات خاصيت خلط آوري دارند (اميد بيگي، 1374).
اسانس هاي روغني بعنوان طعم دهنده داروها و غذاها نيز مورد استفاده قرار مي‌گيرند (مؤمني و شاهرخي، 1377).
خاصيت ضد ميکروبي اسانس ها عامل اصلي ارزش زياد بعضي از ادويه ها مي باشد (آيينه چي، 1370).
1-4-4- عوامل موثر بر کيفيت اسانس
اسانسها رابطه مستقيمي با بيوسنتز، متابوليسم و فعاليتهاي بيولوژيکي گياه دارند که تابع شرايط اقليمي محيط زيست گياه مي باشند از جمله مهمترين عوامل موثر بر کيفيت اسانسها مي توان به موارد زير اشاره نمود(مومني، 1370).
الف) آب و هوا
آب و هوا از عوامل مهم تأثير گذار در ترکيبات موجود در يک گياه به شمار مي رود. نبايد تصور شود که در آب و هواي گرم هميشه غني از مواد موثر پرورش مي يابند، از سوي ديگر در آب و هواي سرد معمولاً کيفيت مواد موثره گياهي پايين مي آيد و به طور کلي گياه هميشه در شرايط طبيعي رشد و نمو خود داراي بيشترين مواد موثره و مرغوبترين ترکيبات خواهد بود.
به همين صورت حتي ارتفاع از سطح دريا نيز در ميزان مواد موثره يک گياه موثر بوده و تحقيقات نشان داده است که هر يک از گونه هاي گياهي، داراي يک ارتفاع مطلوب است که در آن حداکثر فعاليت را دارا خواهد بود(صمصام شريعت، 1371).
ب) نور
نور مي تواند نقش مهمي در ترکيب شيميايي گياه داشته باشد بنحويکه بعضي از گونه هاي گياهي در صورت کشت در مجاورت نور، غدد مترشحه بيشتري ساخته و اسانس بيشتري ترشح مي کنند(صمصام شريعت، 1371 )
پ)زمان جمع آوري گياه
ميزان ماده موثره در گياهان وابسته به درجه فعاليت آن است. از آنجايي که فعاليت گياه در دوران رشد خود در طول سال و حتي ساعات روز متغير است. مقدار مواد موثر موجود در گياه نيز در زمانهاي مختلف دستخوش تغيير مي شود.بنابراين جمع آوري گياه هنگامي صورت گيرد که گياه داراي بالاترين درجه فعاليت و بيشترين ميزان مواد موثره باشد. در اين مورد حتي تغيير ساعات روز نيز بايد در نظر گرفته شود. به طوري که گياهان حاوي آلکالوئيد را صبحها که داراي مواد بيشتري مي باشند جمع آوري مي کنند. در عين حال نبايد گياهان را در روزهاي باراني و در حاليکه پوشيده از شبنم هستند جمع آوري کرد.فصل مناسب جمع آوري بسته به اندام مورد مصرف نيز متفاوت است. بنحوي که ريشه ها و ريزومها را در اواخر پائيز پوست گياه را معمولاً در بهار و پائيز محصول برداري مي کنند(ميرزا وهمکاران، 1375).
ت) اندام مورد مصرف گياه
روغن فراري که از قسمتهاي مختلف يک گياه بدست مي آيد ممکن است از نظر خواص فيزيکي و شيميايي با يکديگر اختلاف داشته باشد اين مسأله را مي توان در تغيير ترکيب شيميايي اسانس دارچين مشاهده نمود که بسته به بخش مورد استفاده گياه، پوست، برگ ها يا ريشه گياه به ترتيب آلدئيدسيناميک، اوژنول و کامفور، جزء اصلي مي باشند(صمصام شريعت، 1365).
ث) ساير عوامل موثر
– نوع خاک از لحاظ ترکيب مواد شيميايي، ميزان رطوبت و اسيديته.
– نحوه جمع آوري گياه و طريقه خشک کردن و بسته بندي و نگهداري گياه.
– شرايط استخراج اسانس.
1-4-5- موارد استفاده از اسانس
معمولاً از اسانس ها به عنوان مواد معطرو خوشبو كننده استفاده مي شود و بنابراين درتهيه عطرها واسپري هاي خوشبوكننده و همچنين به عنوان معطر كننده صابون و خميردندان و شامپوهاي طبي مورد استفاده قرار مي گيرند. از اسانس ها در صنايع داروسازي نيز استفاده زيادي بعمل مي آيد. زيرا بسياري از اين مواد داراي اثرات ضد باکتري و ضد عفوني کننده هستند.از اثرات دارويي اسانس ها مي توان به خاصيت ضد تورم،ضد دلدرد،آرامبخش،ضدنفخ،اشتهاآور وخلط آور اسانس ها اشاره كرد.(اميري،1387 )
1-4-5-1- صنايع غذايي
اسانس هايي مانند نارنج و ليمو که داراي بو و طعم مطبوع هستند براي ساخت عطر و ادويه و همچنين خوش طعم کردن دارو ها به کار مي روند. روغن هاي اسانسي به عنوان آنتي اکسيدانها در فرآورده هاي غذايي کاربرد دارند. به عنوان مثال روغن اسانس هايي مانند ميخک و آويشن حاوي اوزنول و تيمول بوده و در کره به عنوان آنتي اکسيدان مصرف مي شوند. همچنين داراي اثرات آنتي هيدروليتيکي بوده و از هيدروليزآنزيمي جلوگيري مي کنند.
1-4-5-2- صنايع شيميايي
از جمله مهم ترين کاربرد هاي روغن هاي اسانس در توليد صنايع شيميايي مي باشد که جهت سنتز ساير ترکيبات کاربرد دارند. به عنوان مثال در ساخت مواد ضد عفوني کننده از روغن کاج حاصل از گونه هاي پينوس استفاده مي شود (Guenther, 1948).
1-4-5-3- فرآورده هاي آرايشي و بهداشتي
از اسانس ها در فرآورده هاي آرايشي و بهداشتي، به عنوان خوشبو کننده و محافظ استفاده مي شود، در عطر سازي، روغن هاي اسانسي، جزء اصلي مواد اوليه عطرها به حساب مي آيند. در ساختار فرآورده هاي بهداشتي نيز از روغن هاي اسانسي در تهيه دهان شويه ها، خمير دندان و فرمولاسيون شامپو هاي طبي استفاده مي شود.
1-4-6- شرايط نگهداري اسانس
ازنظرشکل ظاهري، اسانس هاي تازه معمولاً بي رنگ هستند ولي به مرور زمان به علت اکسيداسيون ورزيني شدن، رنگ آنها تيره مي گردد.
فساد اسانس ها معمولاً به واکنش اکسيداسيون، رزيني شدن، پليمريزاسيون، هيدروليزاسترها وواکنشهاي بين مولکولي مربوط است که مي توانند دراثرگرما، حضوراکسيژن، رطوبت وقرارگرفتن درمعرض نورويا وجود فلزات تسريع شوند. براي ممانعت ازاين تغييرات بايد اسانس ها را درظروف شيشه اي تيره ازنوع شيشه کهربائي (آمبرگلاس) کاملاً دورازنور ودرمحيط خشک وخنک نگهداري کرد. مثلا ترپن ها در شرايط نامناسب دمايي تحت واکنشهاي تغيير وضعيت ملکولي مانند از دست دادن آب يا پليمريزاسيون قرار مي گيرند و يا ترپنوئيد هايي که داراي گروه الکلي و کتوني هستند در اثر حرارت با از دست دادن يک ملکول آب به ترپن هاي ساده آروماتيک تبديل مي شوند (Kalsi, 1983).
جهت گرفتن آب اسانس ازنمک سولفات ((Na2So4 استفاده مي شود سديم دراسانس تشکيل کمپلکس نمکي ميد هد وجهت صاف کردن آن را ازکاغذ صافي عبورداده وبعد درظرف تيره ودريخچال نگهداري مي کنند. براي رقيق کردن آن ازدي کلرومتان هگزان، پتروليوم اتر، الکل واترنفت استفاده مي شود زيرا اين ماده با آنها کمپلکس تشکيل نمي دهد (جليلي، باباخانلو وقمري زارع، 1376 ).
اسانس ها بسته به ماهيت خود درآب غيرمحلولند يابه سختي درآب حل مي شوند ولي درترکيبات آلي شيميايي نظيراتر، الکل، بنزول، گزيلول وغيره به خوبي حل مي شوند( اميدبيگي، 1374).
هواي درون شيشه حاوي اسانس را نيز مي توان با استفاده از گاز نيتروژن خارج نمود و يا شيشه را کاملاً از اسانس پر کرده لازم به ذکر است که نگهداري اسانس در ظروف فلزي، تغييراتي در رنگ و بوي آن ايجاد مي کند که در اين مورد ظروف آلومينيومي استثناء هستند(Gennavo, 1995).
از آنجا که رطوبت يکي از عوامل مهم در فاسد کردن اسانسها محسوب مي شود، قبل از انبار نمودن اسانس بايد کاملا آن را صاف نمود و هر گونه رطوبت موجود در محيط را با افزودن سولفات سديم بدون آب به آن، حذف کرد. براي اين منظور هرگز نبايد از کلريد کلسيم استفاده کرد زيرا با بعضي الکل‌هاي موجور در اسانس تشکيل کمپلکس نمکي مي دهد(ميرزا وهمکاران، 1375).
رنگ برخي از اسانسها که حاوي مقادير زيادي ترکيبات فنوليک هستند به دليل داشتن ناخالصيهاي فلزي تيره هست که مي توان با افزودن اسيدتارتريک و جدا کردن نمک تشکيل شده، اسانس را بي رنگ نمود( Gennavo, 1995).
1-4-7- مسائل طبي و اقتصادي اسانس ها
تعداد زيادي از مواد گياهان دارويي به خاطر دارا بودن اسانس مورد استفاده قرار مي گيرند، و در اکثر مواقع اسانس هاي استخراج شده از گياهان را ميتوان به عنوان دارو استفاده کرد، بسياري از گياهان وجود دارند که امروزه به صورت پودر يا ادويه مورد استفاده قرار مي گيرند، اين قبيل از گياهان اسانس‌دار، جهت معطر ساختن بکار برده مي شوند. اسانس ها اغلب داراي خاصيت بادشکن مي باشند تعدادي از آنها نظير اسانس اکاليپتوس داراي خواص درماني متعددي هستند. اسانس‌ها، علاوه بر مصارف دارويي، در معطر ساختن مواد غذايي، شيريني‌ها، در تهيه عطر، ادويه، لوازم آرايشي و



قیمت: تومان


پاسخ دهید