دانشگاه آزاد اسلامي
واحد تهران شمال

دانشکده مديريت گروه بازرگاني

پايان نامه کارشناسي ارشد
گرايش: بيمه

عنوان:

تاثير مشاغل سخت وزيان آور بر ازکارافتادگي وفوت ناشي ازکار درسازمان تامين اجتماعي استان تهران

استادراهنما:

دکترعليرضا سلوکدار

نام دانشجو:
آزاده درويش

نگارش:
تابستان 1393

تعهد نامه اصالت رساله يا پايان نامه
اينجانب آزاده درويش دانش آموخته مقطع کارشناسي ارشد ناپيوسته/دکتراي تخصصي دررشته
مديريت بازرگاني گرايش بيمه که در تاريخ22/06/1393از پايان نامه خود تحت عنوان
” تاثيرمشاغل سخت وزيان آور برفوت وازکارافتادگي ناشي ازکاردرسازمان تامين اجتماعي استان تهران”
با کسب نمره …………….. و درجه …………………دفاع نموده ام بدينوسيله متعهد مي شوم:
1) اين پايان نامه/ رساله حاصل تحقيق و پژوهش انجام شده توسط اينجانب بوده و در مواردي که از دستاوردهاي علمي و پژوهشي ديگران(اعم از پايان نامه، کتاب،مقاله و….) استفاده نموده ام، مطابق ضوابط و رويه موجود،نام منبع مورد استفاده و ساير مشخصات آن را در فهرست مربوطه ذکر و درج کرده ام.
2) اين پايان نامه/ رساله قبلا براي دريافت هيچ مدرک تحصيلي(هم سطح،پايين تر يا بالاتر) در ساير دانشگاه ها و موسسات آموزشي عالي ارائه نشده است.
3) چنانچه بعد از فراغت تحصيل، قصد استفاده و هرگونه بهره برداري اعم از چاپ کتاب،ثبت اختراع و… از اين پايان نامه داشته باشم،از حوزه معاونت پژوهشي واحد مجوزهاي مربوطه را اخذ نمايم.
4) چنانچه در هر مقطعي زماني خلاف موارد فوق ثابت شود،عواقب ناشي از آن را مي پذيرم و واحد دانشگاهي مجاز است با اينجانب مطابق ضوابط و مقررات رفتار نموده و در صورت ابطال مدرک تحصيلي ام هيچگونه ادعايي نخواهم داشت.

نام و نام خانوادگي:آزاده درويش

تقديم به

پدر و مادر مهربانم
به پاس حمايت هميشگيشان

سپاسگزاري

سپاس بيكران به پيشگاه ايزد منان كه توفيق انجام اين پژوهش را در سايه راهنمايهاي ارزنده استاد گرانقدرم عنايت فرمود.
برخود لازم ميدانم كه از استاد گرانقدرم جناب آقاي “دكترعليرضا سلوکدار” به پاس رهنمودهاي سودمند ايشان و زحماتي كه در كليه مراحل اجرا و نگارش اين پايان نامه تقبل فرمودند، صميمانه سپاسگزاري نمايم.
مراتب سپاس و تشكر خود را از جناب آقاي “دكتر علي کنگراني فراهاني” كه با راهنماييهاي بي دريغ خويش در ارتقاء كيفيت اين پايان نامه نكات مفيدي را پيشنهاد نمودندوداوري آن را برعهده گرفتند ابراز مينمايم.
همچنين از سرکار خانم “دكتر مريم شعار ” نيز كه زحمت داوري پاياننامه اينجانب را به عهده گرفتهاند بسيار سپاسگزارم.
در پايان از تمامي اساتيد ارجمند كه در طول دوران تحصيل از محضرشان استفاده نمودهام، كمال تشكر و امتنان را دارم.

فهرست مطالب عنوانصفحه چکيده1
فصل اول:کليات تحقيق
مقدمه3
1-1- بيان مساله4
1-2- اهميت و ضرورت انجام تحقيق6
1-3- اهداف9
1-4- گزاره‌هاي تحقيق (فرضيه‌ها يا سوالات)9
1-5- قلمرو تحقيق10
1-6- روش انجام تحقيق10
1-7- تعاريف10
1-8- ساختار پايان نامه13
فصل دوم:ادبيات وپيشينه تحقيق
مقدمه15
بخش اول16
2-1- مباني نظري حوادث ناشي از كار16
2-1-1- تعريف و مفهوم حادثه شغلي17
2-1-2- علل حوادث ناشي از كار18
2-1-3- خسارت ازکارافتادگي دايم و موقت19
2-1-4- قوانين و مقررات مشاغل سخت و زيان آور27
2-1-5- رسيدگي به درخواستهاي بازنشستگي در مشاغل سخت و زيان آور27
2-1-6- پيشگيري از سانحه38
2-1-7- مراحل رسيدگي40
2-1-8- تكنيك هاي حل مشكلات42
2-1-9-اپراتور تجهيزات44
2-1-10- روش‌هاي متداول بررسي و اقدام در زمينه بهداشت و ايمني محيط كار45
بخش دوم47
2-2- پيشينه تحقيق47
جمع بندي56
فصل سوم:روش پژوهش
3-1- مقدمه58
3-2- نوع پژوهش58
3-3- جامعه آماري60
3-4- روش گردآوري اطلاعات61
3-5- ابزار گردآوري داده‌ها و سنجش متغيرها62
3-6- مدل تحقيق و محاسبات متغيرها62
3-7- روش‌هاي تجزيه و تحليل داده‌ها62
فصل چهارم:روش پژوهش
مقدمه68
4-1- تحليل توصيفي حوادث شغلي68
4-1-1- توزيع حوادث شغلي مبتني بر نوع حادثه68
4-1-2- توزيع حوادث شغلي مبتني بر علت وقوع حادثه70
4-1-3- توزيع حوادث شغلي مبتني بر گروه هاي سني72
4-1-4- توزيع حوادث شغلي مبتني بر جنسيت73
4-1-5- توزيع حوادث شغلي مبتني بر وضعيت تاهل74
4-2- بررسي آماري ارتباط ويژگي‌هاي جمعيت شناختي با انواع سوانح75
4-2-1- جدول متقطع توزيع جنسيت-حوادث75
4-2-2- جدول متقطع توزيع وضعيت تاهل-حوادث77
4-2-3- جدول متقطع توزيع سن-حوادث78
4-3- تبيين وزن و اهميت علل وقوع حوادث80
4-4- راهکاري براي مبارزه با سوانح شغلي85
فصل پنجم:خلاصه ونتيجه گيري
مقدمه92
5-1- خلاصه و بحث93
5-2- مقايسه با مطالعات پيشين98
5-3- محدوديت‌هاي پژوهش100
5-4- پيشنهادات101
5-4-1- پيشنهادات کاربردي101
5-4-2- پيشنهادات به پژوهشگران102
فهرست منابع103
فهرست جداول عنوانصفحه
جدول شماره 2-1-تجزيه وتحليل اپراتورهاي تجهيزات45
جدول 4-1- توزيع فراواني نوع حادثه در استان تهران69
جدول 4-2- توزيع فراواني علت وقوع حادثه در استان تهران70
جدول 4-3- توزيع فراواني گروه هاي سني حادثه ديده در استان تهران72
جدول 4-4- توزيع فراواني افراد حادثه ديده در استان تهران براساس جنسيت73
جدول 4-5- توزيع فراواني افراد حادثه ديده در استان تهران براساس وضعيت تاهل74
جدول 4-6- جدول متقطع توزيع جنسيت-حوادث75
ادامه جدول 4-6- جدول متقطع توزيع جنسيت-حوادث76
جدول 4-7- جدول متقطع توزيع وضعيت تاهل-حوادث77
ادامه جدول 4-7- جدول متقطع توزيع وضعيت تاهل-حوادث77
جدول 4-8- جدول متقطع توزيع سن-حوادث78
ادامه جدول 4-8- جدول متقطع توزيع سن-حوادث79
جدول 4-9- جدول متقاطع توزيع نوع حادثه و علت حادثه81
جدول 4-10- ماتريس تصميم نرمال شده82
جدول 4-11- وزن نهائي هريک از شاخص‌هاي مورد مطالعه با استفاده از آنتروپي شانون84
جدول 4-12- تشکيل ماتريس تصميم86
جدول 4-13- ماتريس تصميم‌گيري بي‌مقياس شده به روش برداري87
جدول 4-14- ماتريس بي‌مقياس شده موزون88
جدول 4-15- مقادير CL محاسبه شده89

فهرست شکل‌ها و نمودارها عنوانصفحه

شکل2-1-نمايش تاثيرمتقابل علل اصلي ومستقيم وغيرمستقيم درتشکيل يک حادثه40
شکل 3-1- الگوريتم اجراي پژوهش59
شکل 3-2- مدل مفهومي تحقيق62
شکل 4-1- توزيع درصد فراواني نوع حادثه افراد تامين اجتماعي70
شکل 4-2- توزيع درصد فراواني علت وقوع حادثه در استان تهران71
شکل 4-3- توزيع فراواني افراد حادثه ديده براساس سن73
شکل 4-4- توزيع فراواني افراد حادثه ديده براساس جنسيت74
شکل 4-5- توزيع فراواني افراد حادثه ديده براساس وضعيت تاهل75
شکل 4-6- وزن نهائي هريک از شاخص‌هاي مورد مطالعه با استفاده از آنتروپي شانون85
شکل 4-7- وضعيت اولويت هريک از راهکاري مورد مطالعه90

چکيده
امروزه حوادث شغلي يكي از مهم ترين مشکلات همه جوامع محسوب مي شوند. در اين تحقيق به شناسائي علل حوادث، انواع حوادث و پيامدهاي آن يعني فوت وازکارافتادگي شغلي پرداخته شده است. پژوهش حاضراز نظر هدف يک تحقيق کاربردي است و ازنظر تقسيم بندي برحسب روش اجرا، با روش همبستگي و بر پايه داده هاي پس رويدادي انجام مي شود. جامعه آماري اين تحقيق کليه کارکناني است که دچار حادثه ناشي از کار شده‌اند. براي گردآوري داده‌ها از آمار و ارقام سازمان تامين اجتماعي در سال 1391 استفاده گرديده است. داده‌هاي گردآوري شده با استفاده از نرم افزار آماري SPSSتجزيه‌وتحليل شده است..
توزيع حوادث شغلي مبتني بر نوع حادثه نشان مي دهد بيشترين آمار مربوط به ضرب خوردگي، سقوط کردن و لغزيدن، شکستگي اعضا و تصادف با اجسام مختلف مي‌باشد.بيشترين فراواني علت وقوع حادثه عبارتند از: بي احتياطي، عدم استفاده از وسايل حفاظتي، عدم رعايت مقررات ايمني و وسايل معيوب. تحليل آنتروپي نشان مي دهد بي‌احتياطي، عدم استفاده از وسايل حفاظتي، عدم رعايت مقررات ايمني، وسايل معيوب فقدان اطلاعات از جمله مهمترين علل حوادث با توجه به پراکندگي آنها در ايجاد انواع حادثه مي‌باشند. با توجه به نوع علل و نقش هر راهکار در مبارزه با هريک از عوامل، با استفاده از تکنيک تاپسيس نشان داده شده است روش ارگونومي بهترين راهکار براي جلوگيري از حوادث است.
واژگان کليدي: حوادث شغلي ،فوت ، از کارافتادگي ، علل حوادث ، پيامدهاي حوادث

فصل اول
کليات تحقيق

مقدمه
حوادث يكي از عمده ترين مشكلات مرتبط با سلامت عمومي به شمار مي‌رود و ساليانه جان بسياري از افراد را چه در كشورهاي درحال توسعه و چه در كشورهاي توسعه يافته، تهديد مي‌كند. همچنين درصد بالايي از ناتواني و غيبت از كار به علت وجود حوادث شغلي است، به نحوي كه حوادث شغلي نقش بسيار موثري در مشکلات جهاني دارد. اين پديده نتيجه فرايند صنعتي شدن بوده و گرچه در ابتدا سبب بهبود نسبي زندگي انسان‌ها شد و بشريت را تحت سلطه خويش گرفت اما پايه گذار معضل جديد حوادث و بالاخص حوادث شغلي گرديد. امروزه حوادث شغلي يكي از اصلي ترين مشكلات سلامت عمومي است و در كشور ايران نيز به طور كل، حوادث رتبه دوم در مرگ و مير كشور را به خود اختصاص داده است. اگرچه نسبت بالايي از آن مربوط به حوادث رانندگي مي باشد اما ميزان حوادث ناشي از مشاغل نيز حجم بالايي دارد. ابتلا و ميرايي مرتبط با كار نه تنها سبب رنج و سختي كارگر و خانواده اش مي گردد بلكه سبب افزايش هزينه هاي اجتماعي به دليل از دست دادن نيروي توليد و استفاده از خدمات پزشكي و رفاه عمومي مي‌گردد.
هر چند رشد علمي بشر در دهه هاي اخير، پيشرفت صنعتي و برخورداري از امكانات و رفاه نسبي را براي او به ارمغان آورد ولي پايه گذار معضلي جديد به نام حوادث نيز شده است. به طوري كه امروزه حوادث شغلي يكي از مهم ترين مشكلات كشورهاي توسعه يافته و در حال توسعه محسوب مي شوند. اگرچه تلاش هاي زيادي در جهت كاهش حوادث شغلي صورت گرفته است اما همچنان آمار حوادث فاجعه آميز است به طوري كه سازمان بهداشت جهاني آن را به مثابه يك اپيدمي در حوزه بهداشت عمومي قرار داده و به عنوان يك ريسك فاكتور بسيار مهم بهداشتي، اقتصادي و اجتماعي قلمداد نموده است. نظر به حجم بالاي حوادث شغلي و نقش آن در افزايش هزينه‌هاي کلان اقتصادي و در حوزه خرد ايجاد اخلال و دشواري در زندگي افراد، در اين مطالعه کوشش شده است تا ميزان تاثير مشاغل سخت و زيان آور بر فوت و از کارافتادگي مورد بررسي قرار گيرد. در ابتدا به شرح و بيان مساله پژوهش پرداخته خواهد شد، سپس به اهميت و ضرورت موضوع پرداخته مي‌شود. سپس اهداف، سوالات و فرضيه‌هاي پژوهشي مطرح مي‌شود. در نهايت نيز تعريفي واژگان کليدي پژوهش ارائه خواهد شد.
1-1- بيان مساله
دستيابي انسان به انواع انرژيهاي نوين و گسترش تکنولوژيهاي جديد هر چند باعث رفاه روز افزون نسل بشر شده است ولي همگام با آن با آثار و عوارض ناخواسته‌اي نيز همراه بوده است. افزايش تنوع و شدت حوادث شغلي و بيماريهاي ناشي از کار از جمله پيامدهي نامطلوبي هستند که با گسترش صنايع و فن آوريهاي مدرن زندگي انسان و به ويژه کارکنان را مورد تهديد قرار داده است(Snashal, 2005). پيشرفت هاي چشمگير صنعتي و رشد فزاينده تکنولوژي در قرون اخير عليرغم اينکه منشا رفاه و خدمات ارزنده‌اي براي انسان بوده اما عوارض و مشکلات فراواني را نيز به همراه داشته که يکي از مهم ترين آنها عوامل زيان آور در محيط هاي کاري مي باشد که سلامت شاغلين را به شدت تهديد مي نمايد.
ناگوارترين پيامد حوادث شغلي، مرگ زودرس نيروي کار است. از نظر اقتصاد دانان انسانها در روند توليد، عاملي در کنار ديگر عوامل محسوب مي شوند که کار آفرين اقتصادي با محاسبه تمام امور مربوط به تصميم گيري و ريسک پذيري، نسبت به سرمايه گذاري يا عدم سرمايه گذاري روي آن تصميم مي گيرد(Chandra, 2005). مرگ زودرس کارگران در اثر حوادث شغلي موجب اتلاف منابع انساني مي گردد. حفظ سلامت احاد جامعه و ارتقاء سلامتي نيروي کار، تاثيرات مثبت اقتصادي بيشتري براي جامعه ببار آورد. بهمين دليل رعايت مسايل ايمني و بهداشت محيط هاي کار يکي از دلايل وجود دخالت دولتها در بازار کار قلمداد مي شود. براي آنکه دولتها بتوانند با توجه به منابع محدود خود سرمايه گذاري کنند لازم است از هزينه هاي تحميلي در اين زمينه آگاهي يابند(Brarua,1997).
از اهداف اوليه سازمان تامين اجتماعي استقرار بيمه هاي اجتماعي در جهت حفظ و صيانت از نيروهاي مولد و فعال جامعه بوده است. عرضه خدماتي براي درمان بيماري ها و دوران بارداري، مقابله با سوانح يا از كار افتادگي، گذران دوران بيكاري و بازنشستگي و حمايت از بازماندگان، از جمله فعاليت هاي اصلي اين سازمان است. در قرن اخير ودر نتيجة پيشرفت هاي اجتماعي و اقتصادي، بهداشتي و درماني و نظاير آن، از ميزان مرگ و مير كاسته شده و اميد به زندگي بهبود يافته است. علاوه بر آن، تصويب قوانين بازنشستگي پيش از موعد و سخت و زيان آور، تعداد مستمري بگيران سازمان تأمين اجتماعي را افز ايش و نسبت وابستگي راکاهش داده و به تبع آن مشكلات و چالش هايي را براي مستمري بگيران اين سازمان به وجود آورده است. به موازات افزيش كمي مستمري بگيران نقش و اهميت اجتماعي آنان در جامعه افزون تر از هر زمان ديگر شده است. لذا با افزايش در خور ملاحظه تعداد مستمري بگيران سازمان، لزوم توجه به وضعيت اين گروه را از نظر برنامه ريزي و تدارك امكانات براي رفع مشكلات و بهبود وضعيت زندگي آنان، افزون تر از پيش مي سازد.
مسأله عمده اين پايان نامه، اين است كه حادثه ديدگان تحت پوشش سازمان تامين اجتماعي تا چه حد تحت تاثير حوداث شغلي در مشاغل سخت قرار گرفته اند و از اين منظر چه پارامترها و مولفه هائي بر حوداث شغلي مشاغل سخت موثر است و سازمان تامين اجتماعي براي مديريت هزينه ها و سياستها بايد روي کدام جنبه هاي حوادث شغلي مشاغل سخت تاکيد و نظارت بيشتري داشته باشد و بصورت بخصوص و ويژه تاکيد بر بررسي تاثيرمشاغل سخت وزيان آور برازکارافتادگي وفوت ناشي ازکار درسازمان تامين اجتماعي استان تهران است.
حو ادث ناشي از کار سومين علت مرگ و مير در جهان محسوب مي شوند و به عنوان يکي از مهم ترين عوامل خطر بهداشتي، اجتماعي و اقتصادي در جوامع صنعتي و در حال توسعه معرفي شده‌اند. در مقاله حاضر با هدف شناسائي و تحليل و بررسي مشخصات حوادث شغلي مشاغل سخت و زيان آور بيمه شدگان تامين اجتماعي به بررسي جديدترين تحقيقات صورت گرفته روي حوادث شغلي پرداخته شده است و با استفاده از رويکرد مدلهاي آماري تاثيرمشاغل سخت وزيان آور برفوت واز کارافتادگي ناشي ازکار درسازمان تامين اجتماعي استان تهران تبيين خواهد شد.
1-2- اهميت و ضرورت انجام تحقيق
حوادث ناشي از کار حوادثي ناميده مي شوند که در حين انجام وظيفه در محيط کار به وقوع مي پيوندند و منجر به آسيب هاي کشنده يا غيرکشنده مي شوند(ILO,2003). اين حوادث در حال حاضر سومين علت مرگ و مير در جهان محسوب مي شوند و به عنوان يکي از مهم ترين عوامل خطر بهداشتي، اجتماعي و اقتصادي در جوامع صنعتي و در حال توسعه معرفي شده اند(Dorman,2000).
سازمان بهداشت جهاني، حوادث ناشي از کار را همانند يک اپيدمي در حوزه بهداشت عمومي قرار داده است(Higgins, 2003-2008). حوادث ناشي ازكار، حوادثي است كه درحين انجام وظيفه و به سبب آن براي بيمه شده اتفاق ميافتد. حوادث شغلي از ابعادانساني، اجتماعي واقتصادي حائزاهميت است. ابعاداقتصادي حادثه شامل هزينه هاي مستقيم (وقفه دركار، انتقال مصدوم به مركزدرماني، هزينه غرامتها… )وغيرمستقيم (وقفه دركارسايرين، هزينه ناشي ازافت كمي وكيفي محصول، آموزش وآماده سازي فردجديد، . . ) مي باشد. درمقابل هرحادثه ثبت شده، 30 حادثه كوچك (منجربه گرفتن خدمات سرپائي ) و 300 خطا (منجربه اتلاف وقت، كاهش ساعات كار)رخ ميدهد(مشکاتي، 1386).
اکثر حوادث ناشي از کار قابل پيشگيري بوده و علاوه بر اين که مي توانند منتج به ناتواني، کاهش درآمد و تغيير در کيفيت زندگي کارگران و خانواده آن ها شوند، تأثيرات در خور توجهي را نيز بر ميزان توليدات و اقتصاد کشورها مي گذارند (Breslin and Smith,2006). از آن جا که اين گونه حوادث به صورت بالقوه قابل اجتناب مي باشند، رخداد آن ها توصيفي از بي توجهي، بي عدالتي و عدم رعايت قوانين مي باشد(Derk et al. , 2006). همچنين برآورد شده است که تقريباً 40% از توليد ناخالص داخلي در کشورها صرف خسارات ناشي از جراحت، مرگ و بيماري به علت غيبت کارگر در محيط کار، درمان، مزاياي از کار افتادگي و بازماندگان مي شود(NIOSH,1998).
در يک مطالعه جهاني در سال 2005 تعداد مر گهاي ناشي از کار تقريباً 312000 مورد برآورد شده است. در اين مطالعه همچنين ميزان بروز حوادث شغلي در منطقه خاورميانه 9 در هر هزار نفر گزارش شد (Bentley and Haslam,2001). مطالعات قبلي نشان داده اند که خطر حوادث شغلي در افراد تازه کار بالاتر مي باشد. احتمال رخداد مصدوميتهاي شغلي در نوجوانان و بزرگسالان جوان نسبت به افراد مسن تر بسيار بيشتر است.
درکشورمانيز آمار حوادث ناشي ازکار روبه افزايش است. حوادث ناشي از کار مواردي همچون سقوط از بلندي، برخورد جسم سخت، سوختگي، برق‌گرفتگي، مسموميت با گاز، غرق‌شدگي، کمبود اکسيژن و ساير موارد را در بر مي‌گيرد. براساس آمارهاي سازمان پزشکي قانوني کشور، در سال‌هاي اخير موارد سقوط از بلندي در حوادث ناشي از کار با افزايش قابل توجهي مواجه بوده است، اين آمار در سال ????، ??? نفر (دو زن و ??? مرد) بوده اما در سال ???? به ??? مورد (سه زن و ??? مرد) و در ده ماهه سال 1391 به ??? مورد (پنج زن و ??? مرد) رسيده است.لازم به ذکر است سقوط از بلندي عمدتا در حوادث ناشي از کار بيشترين رقم را به خود اختصاص مي‌دهد.
همچنين در سالهاي اخير آمار مرگ‌هاي ناشي از برق گرفتگي در محل کار رشد چشمگيري داشته به نحوي که اين آمار در سال ????، ??? مورد (??? مرد و يک زن)، در سال ????، ??? مورد (??? مرد و سه زن) و در ده ماهه سال 1391 شامل ??? مورد (??? مرد و يک زن) بوده است.
سوانح اغلب مبهم و پيچيده هستند و سانحه‌اي ممكن است حاصل از 10 علت يا بيشتر باشد. يك تجزيه تحليل موشكافانه سوانح به طور طبيعي 3 دسته علت را نشان مي دهد.
1. علل اصلي
2. علل غير مستقيم
3. علل غير مستقيم
در پائين ترين سطح، يك حادثه يا سانحه نتيجه اين است كه يك فرد يا وسيله يك حجم از انرژي و يا ماده خطرناك كه به طور ايمن قابل جذب نيست را دريافت مي كند. اين انرژي يا ماده خطرناك علت مستقيم حادثه است. علت مستقيم اغلب نتيجه يك يا چند اقدام غيرايمن يا شرايط غيرايمن و يا هر دو مي باشد. اين اقدامات و شرايط غيرايمن علل غيرمستقيم هستند. به همين صورت، علل غيرمستقيم اغلب قابل تشخيص و شناسايي هستند. به عنوان مثال مديريت ضعيف، تصميم گيري غلط يا عوامل محيطي و شخصي قابل شناسايي هستند.
در دهه هاي اخير سعي شده با استفاده از آموزش هاي علمي و عملي، فناوري هاي مختلف و وضع قوانين مورد نياز، ميزان مواجهه شاغلين با عوامل زيان آور محيط کار کنترل و در حدود مجاز قرار گيرد اما با اين حال با خطرات عمده‌اي که مشاغل پر خطر دارند، اين امر تقريبا غير ممکن مي باشد و همانطور که از گزارشات بين المللي در دنيا مشاهده مي گردد اين آمار با گسترش فناوري و بالا رفتن تعداد مشاغل سخت رو به افزايش مي باشد. مشاغل سخت و ازکارافتادگي هاي ناشي از آن علاوه بر اينکه باعث بروز مسائل و مشکلاتي براي خود کارگر مي شود، باعث بروز مشکلات اجتماعي مي شود که علاوه برآن، مشکلاتي را هم براي شرکت هاي بيمه به وجود مي آورندکه مجبور به پرداخت هزينه هاي ناشي از بيمه کارگراني که در حين انجام کار دچار حادثه و سانحه شده اند، مي باشند.
حوادث و بيماري هاي ناشي از كار، هزينه هاي زيادي را بر افراد، صنايع و اقتصاد ملي كشور ها تحميل مي كنند كه اين رقم در حدود 48.5 ميليون دلار در سال تخمين زده مي شود. براي پي بردن به همه اين هزينه ها لازم است ارزيابي هاي اقتصادي دقيقي صورت پذيرد تا بتوان راهكارهاي موثري را براي كنترل و كاهش آن ها در نظر گرفت. امروزه افزايش ضريب ايمني كار و كاهش حوادث و بيماري هاي ناشي از آن، دولت ها و مديران سازمان هاي پيشرو را در جهت استقرار سيستم هاي مديريت HSE 1در همه بخش هاي صنعت و خدمات سوق داده است. يكي از مسايلي كه در سيستم مديريت HSE براي كنترل و كاهش حوادث و بيماري هاي ناشي از كار به آن توجه شده است، انجام محاسبات مالي و برآوردهاي اقتصادي از حوادث و بيماري هاي ناشي از كار در جهت كنترل، كاهش و پيشگيري از وقوع آنهاست.(محمدفام،بابائي،رفيعي امام،فارسي،1388)
سازمان تامين اجتماعي در داخل کشور سالانه هزينه هاي هنگفتي را براي جبران خسارت ها و حادثه ها پرداخت مي کندکه باشناسايي عوامل موثر برخسارات وحوادث، علاوه برتامين سلامت افراد، اين هزينه هاراميتوان تاميزان قابل توجهي کنترل کردوکاهش داد. از آنجايي که مطالعه موردي اين تحقيق، سازمان تامين اجتماعي و بيمه شدگان آن مي باشد اين تحقيق مي تواند درسازمان مذکور قابل استفاده باشد و همچنين به دليل جديد بودن اين پژوهش، مي‌تواند راهگشاي تحقيقات آتي در اين زمينه باشد.
1-3- اهداف
هدف اصلي:
تاثير مشاغل سخت و زيان‌آور بر از کار افتادگي و فوت ناشي از کار در سازمان تامين اجتماعي استان تهران
اهداف فرعي
1. شناسايي عوامل ايجاد فوت و از کارافتادگي ناشي از کار
2. شناسايي انواع حوادث منجر به فوت و از کارافتادگي ناشي از کار
3. شناسائي رابطه توزيع حوادث شغلي با متغيرهاي جمعيت شناختي
4. شناسايي راهکاري براي کاهش حوادث شغلي
1-4- گزاره‌هاي تحقيق (فرضيه‌ها يا سوالات)
مساله تحقيق در مطالعات کيفي و کمي مي‌تواند به صورت سوال يا فرضيه بيان شود. فرضيه حدسي بخردانه پيرامون رابطه ميان دو يا چند متغير است. اگر پيش‌بيني جهت روابط محتمل ميان متغيرها مطرح باشد فرضيه مطرح مي‌شود اما اگر مساله حالت اکتشافي داشته باشد سوال مطرح مي‌شود. (بازرگان،سرمد،حجازي،1385) مطالعه حاضر نيز ماهيتي اکتشافي دارد بنابراين سوال پژوهشي مطرح شده است. سوالات پژوهش به تبع اهداف عبارتند از:
سوال اصلي:
مشاغل سخت وزيان آور تاچه ميزان برفوت وازکارافتادگي ناشي ازکار تاثيردارد؟
سوالات فرعي:
1. مهمترين عوامل ايجاد فوت و از کارافتادگي ناشي از کار چيست؟
2. انواع حوادث منجر به فوت و از کارافتادگي ناشي از کار کدام است؟
3. توزيع حوادث شغلي براساس متغيرهاي جمعيت شناختي چگونه است؟
4. مهمترين راهکار براي کاهش حوادث شغلي چيست؟
1-5- قلمرو تحقيق
قلمرو موضوعي تحقيق
-تحقيق حاضر از نظر موضوعي در زمينه تاثير مشاغل سخت و زيان آور برازکارافتادگي وفوت ناشي ازکاردرسازمان تامين اجتماعي استان تهران است.
قلمرو زماني تحقيق
-تحقيق حاضر از نظر زماني در سال 1393 انجام مي شود. وداده هاي جمع آوري شده بر اساس آمارهاي سال 1391 سازمان مي باشد.
قلمرو مکاني تحقيق
-تحقيق حاضر از نظر مکاني نيز در سطح استان تهران و براساس داده ها و اطلاعات موجود سازمان تامين اجتماعي انجام خواهد شد.
1-6- روش انجام تحقيق
در اين تحقيق براي مدلسازي تاثير مشاغل سخت و زيان آور بر از کارافتادگي و فوت ناشي ازکار در سازمان تامين اجتماعي استان تهران از رويکرد تحليل آماري و انتروپي استفاده شده است. داده هاي مورد نياز براي توسعه و ارزيابي مدل با استفاده از پايگاه داده‌هاي سازمان تامين اجتماعي تهيه مي شود.
1-7- تعاريف
مشاغل سخت وزيان آور: کارهاي سخت و زيان آور کارهايي است که در آنها عوامل فيزيکي، شيميايي، مکانيکي و بيولوژيکي محيط کار استاندارد بوده و در اثر اشتغال کارگر تنشي به مراتب بالاتر از ظرفيت هاي طبيعي در وي ايجاد گردد که نتيجه آن بيماري شغلي و عوارض ناشي از آن بوده و بتوان با بکارگبري تمهيدات فني، مهندسي، بهداشتي و ايمني و غيره صفت سخت و زيان آور بودن را از آن مشاغل کاهش يا حذف نمود.
ازکار افتادگي: بيمه‌شدگاني كه طبق نظر پزشك معالج غير قابل علاج تشخيص داده مي‌شوند پس از انجام خدمات توان‌بخشي و اعلام نتيجه توان‌بخشي‌يا اشتغال چنانچه طبق نظر كميسيونهاي پزشكي مذكور در ماده 91 قانون تامين اجتماعي ،توانايي خود را كلا” يا بعضا” از دست داده باشند به ترتيب زير با آنها رفتار‌خواهد شد:
‌الف – هرگاه درجه كاهش قدرت كار بيمه شده شصت و شش درصد و بيشتر باشد از كارافتاده كلي شناخته مي‌شود.
ب – چنانچه ميزان كاهش قدرت كار بيمه شده بين سي و سه تا شصت و شش درصد و به علت حادثه ناشي از كار باشد از كار افتاده جزيي شناخته‌مي‌شود.
ج – اگر درجه كاهش قدرت كار بيمه شده بين ده تا سي و سه درصد بوده و موجب آن حادثه ناشي از كار باشد استحقاق دريافت غرامت نقص‌مقطوع را خواهد داشت.
حادثه: حادثه از لحاظ قانون تأمين اجتماعي اتفاقي است پيش‌بيني نشده كه تحت تأثير عامل يا عوامل خارجي رخ مي‌دهد و موجب صدماتي به جسم يا روان بيمه شده مي‌گردد. بدين ترتيب هر اتفاقي را نمي‌توان حادثه تلقي نمود مگر داراي ويژگي 4 گانه زير باشد، 1- اتفاق قابل پيش‌بيني نباشد 2- وقوع آن ناگهاني باشد 3- متأثر از عامل يا عوامل خارجي باشد 4- باعث وارد آمدن صدمه به جسم و روان فرد گردد. بنابراين با توجه به اين ويژگي‌ها اتفاقي نظير خودكشي كه قابل پيش بيني مي‌باشد و يا سكته كه علي‌الاصول بدون تأثير عوامل خارجي صورت مي‌گيرد را نمي‌توان حادثه تلقي كرد.
انواع حادثه: 1- شامل سقوط اشياء 2- سقوط كردن و لغزيدن 3- ضرب خوردگي 4- گيركردن داخل يا بين اشياء 5- داخل شدن اجسام در چشم 6- داخل شدن اجسام در بدن 7- حوادث ناشي از جابجا كردن اشياء 8- سوختگي 9- حوادث ناشي از مواد سوزان 10- انفجار و آتش سوزي 11- ريزش و ماندن زيرآوار 12- تصادف با وسيله نقليه 13- بريدگي و قطع اعضاء 14- شكستگي اعضاء 15- تصادف با اجسام مختلف 16- حوادث ناشي از ابزار ماشيني 17- حوادث ناشي از ابزار دستي 18- برق گرفتگي 19- ساير حوادث.
حوادث ناشي از کار: حوادث ناشي از كار حوادثي است كه در حين انجام وظيفه و به سبب آن براي بيمه شده اتفاق مي‌افتد، منظور از حين انجام وظيفه اوقاتي است كه بيمه شده در كارگاه يا مؤسسات وابسته يا ساختمانها و محوطه آن مشغول به كار باشد و يا به دستور كارفرما در خارج از محوطه كارگاه عهده‌دار انجام مأموريتي باشد اوقات مراجعه به درمانگاه و يا بيمارستان و يا براي معالجات درماني و توانبخشي و اوقات رفت و برگشت بيمه شده از منزل به كارگاه جزء اوقات انجام وظيفه محسوب مي‌گردد مشروط بر اينكه حادثه در زمان عادي رفت و برگشت به كارگاه اتفاق افتاده باشد، حوادثي كه براي بيمه شده حين اقدام براي نجات ساير بيمه‌شدگان و مساعدت به آنان اتفاق مي‌افتد نيز حادثه ناشي از كار محسوب مي‌گردد.
متغيرهاي جمعيت شناختي: دربرگيرنده متغيرهاي ‌دموگرافيک و ويژگـي‌هاي حادثه ديده نظير سن، جنس، وضعيت‌ اشتغال، پذيرش ‌يا‌ انکار حادثه، تعداد ‌اعضاي ‌خانواده، مرحله حادثه و طول ‌مدت ‌زمان ‌سپري‌ شده ‌از حادثه مي باشد.
علل وقوع حادثه: مطالعات و بررسي هاي انجام گرفته در سالهاي اخير نشان دهنده اين حقيقت است كه بطور كلي حادثه نا شي از كار علت واحدي نداشته و معلول علل فني و انساني مي باشد. اين علل بستگي به نوع، محيط، وضع، شرايط انجام كار و ابزار مورد استفاده داشته و ميتوان آنها را به دو دسته علل مستقيم و غير مستقيم تقسيم كرد.
1- علل مستقيم: منظور از علل مستقيم عبارت از عللي است كه در بوجود آمدن حادثه سهم اصلي را دارا بوده و با توجه به وضع كار وصنعت مي توان اين علل را چنين خلاصه نمود. جابجا كردن كالا، كار با ماشين آلات، سقوط اشيا، افتادن كارگرازارتفاع، استفاده غير صحيح از ابزار كار، افتادن به علت ليز خوردن و يابرخورد با مانع، سوختگي وبالاخره با وسيله نقليه در محيط كارگاه و يا هنگام رفت وبرگشت به محل كار.
2- علل غير مستقيم: اين علل مستقيماً سبب بوجود آمدن حادثه نگرديده بلكه در صورت وجود علل مستقيم شانس بوجود آمدن حادثه را بيشتر مي كنند. اين گروه شامل تمام عواملي كه باعث خستگي، ناراحتي و نارضايي كارگر مي شوند مي باشد. مهمترين اين عوامل عبارتند از: نور نامتعادل، صداي بيش ازحد، عدم تهويه مناسب، نامناسب بودن درجه حرارت محيط كار، طولاني بودن ساعات كار، سرعت بيش ازحد توليد و بالاخره عوامل ديگري چون مسائل خانوادگي، مالي، روابط با كارفرما و سرپرست و… ضمناً بايستي توجه داشت كه در كنار اين دوگروه ازعلل، مسائلي چون تجربه، مهارت كاري و رعايت اصول ايمني نيز اهميت بسزايي در بوجود آمدن حوادث ناشي از كار دارند.
تجزيه تحليل ايمني شغل: يكي از بخشهاي مهم برنامه پيشگيري و رسيدگي به پرونده حادثه است. عموما تجزيه تحليل شغلي، ماهيت شغل را به بخشهاي كوچك تقسيم كرده و هر بخش و مرحله را از نظر ايمني تحت بررسي قرار مي دهد. تجزيه تحليل ايمني شغل همچنين خطرات هر شغل را كنترل مي كند.
1-8- ساختار پايان نامه
براي دستيابي به اهداف فوق، گزارش اين تحقيق در پنج فصل بشرح زير تدوين مي‌شود. در فصل اول به تعريف مسئله، فرضيات و اهداف پژوهش و ارائه مباني اساسي پرداخته شده است. در فصل دوم ادبيات و پيشينه تحقيق ارائه شده و با بررسي منابع حاصل از جستجو در مورد بانک‌هاي اطلاعاتي مختصرا ارائه و جايگاه تحقيق حاضر در بين آنها معرفي مي‌شود. در فصل سوم مواد و روش‌هاي انجام کار و منطقه مورد مطالعه معرفي مي شوند و در فصل چهارم تجزيه تحليل نتايج و جزئيات بيشتر انجام تحقيق تشريح و بحث حاصل از مدلسازي‌ها ارائه مي‌گردد. فصل پنجم مربوط به بحث و نتيجه‌گيري و پيشنهادها مي‌باشد و در انتها منابع مورد استفاده درج خواهد شد.

فصل دوم
ادبيات و پيشينه تحقيق

مقدمه
در عصر حاضر با پيشرفتهاي چشمگير در امر بهداشت و پيشگيري از بيماريهاي عفوني و غيرعفوني و فراهم شدن وسايل آسايش و رفاه و بالنتيجه كاهش ميزان مرگ و مير ناشي از بيماريها، حوادث يكي ازعلل عمده مرگ و مير و معلوليت بوده و پس از بيماريهاي قلب و عروق و سرطان در مرتبه سوم قرار دارد. در روزگاران گذشته حوادث منحصر به سقوط از درخت يا بلندي، ضرب خوردن حيوانات اهلي و يا وحشي، مسموميت با موادي گياهي يا زهر جانوران و يا چند مورد ديگر محدود مي شد ولي امروزه با توجه به پيشرفتهاي چشمگير در امور صنعتي و امكان استفاده از وسايل مدرن جهت مسافرت، استفاده ازنيروي برق وماشين آلات، تماس با مواد شيميايي و غيره انسان را در برابر حوادث بيشماري قرار داده است. همه ساله ميليونها حادثه در دنيا اتفاق مي افتد. بعضي از اين حوادث باعث مرگ و گروهي ديگر باعث از كار افتادگي كلي يا جزيي مي گردند ولي به طوركلي همه حوادث براي قربانيان خود موجب رنج و درد و ضررهاي اقتصادي و مالي مي‌باشد. سازمان بين المللي كار در سال 2002 اعلام نمود در دنيا ساليانه 2 ميليون نفر يعني در هر 15 ثانيه يك نفر در اثر حوادث و بيماري هاي مرتبط با كار كشته مي شوند اين در حالي است كه اين آمار در دو سال قبل از آن معادل 2/1 ميليون نفر بوده است. در حال حاضر ميزان تلفات انساني ناشي از كار سه بر ابر افرادي است كه هر سال در جنگ ها به قتل مي رسند. بنا بر اعلام سازمان بين المللي كار حوادث شغلي عظيم ترين مشقت هاي انساني و غرامت هاي اقتصادي را به وجود مي آورند. اين سازمان هم چنين اعلام كرده است كه هزينه متو سط حوادث و بيماري هاي ناشي ا ز كار4 درصد توليد ناخالص داخلي كشورها است.
حفظ و ارتقاء سلامتي نيروي كار در هر جامعه‌اي تاثيرات مثبت اقتصادي بيش تري در بر خواهد داشت. از همين رو رعايت مسايل ايمني و بهداشت محيط هاي كار، يكي از وجوه دخالت دولت ها در بازار كار قلمداد مي شود. شناخت عوامل ايجاد خطر در مشاغل و محيط هاي كاري و بهسازي محيط كار براي جلوگيري از حوادث و بيماري از وظايف عمده مسئولان صنايع و هم چنين دست اندركاران بهداشتي است. دست اندركاران مسايل بهداشتي كه محور اساسي فعاليت هاي آنان ارتقاي سطح سلامتي جامعه است، براي پيش گيري از اين گو نه حوادث در جامعه، به ايفاي نقش هاي مهمي مي پردازند. نظر به اهميت موضوع در اين بخش ابتدا تعريفي مفهومي از حوادث شغلي بيان مي‌شود. در ادامه علل و پيامدهاي حوادث شغلي تشريح مي‌شود. سپس راهکارهايي براي کاهش حوادث شغلي بيان شده است. در نهايت نيز مروري بر مطالعات مرتبط داخلي و خارجي صورت گرفته است.
بخش اول
2-1- مباني نظري حوادث ناشي از كار
همه ساله در جهان دهها ميليون كارگر قرباني حوادثي مي شوند كه منجر به كشته شدن و يا از كار افتادگي تعداد كثيري ازآنها مي گردد طبق آمار منشر شده در كشورهاي پيشرفته صنعتي سالانه از هر ده هزارنفر كارگر يكي دچار سانحه شده و در نتيجه اينگونه سوا نح پنج درصد روزهاي ملي به هدر مي رود. از اين رو حوادث ناشي از كار ازسويي سبب ناراحتي فرد كارگر و يا افراد خا نواده اش شده و ازسوي ديگراز بين سرمايه وتزلزل بنيان اقتصادي جامعه مي گردد لذا اينگونه حوادث ازديدگاههاي زير داراي اهميت شايان توجهي مي باشند:
1- از نظرانساني: هرگونه حادثه ناشي از كار ولو جزيي سبب درد و ناراحتي شخص كارگر و افراد خانواده اش گرديده ودر صورتيكه حادثه شديد بوده و منجر به مرگ يا ازكارافتادگي دائمي شود اين مسئله اهمييت بيشتري پيدا مي كند.
2- از نظر اجتماعي: ازآنجا كه پيشرفت و ترقي هر اجتماعي بستگي به نيروي كار افراد جامعه دارد لذا محصول كار هر كار گر نه تنها مايه امرار معاش زندگي خود وخانواده اوست بلكه سرمايه و پشتوانه اقتصاد يك جامعه نيز مي باشد. چنانچه مي دانيم قريب50 تا60 درصد افراد هر اجتماعي را افراد در سنين كار تشكيل مي دهند ولي دراصل افراد فعال جامعه، مخصوصاً در كشورهاي كم رشد در حدود يك چهارم كل جمعيت مي باشد و حال اگر از اين تعداد افرادي نيز به علت حوادث ناشي ازكار نتوانند كارخود را انجام دهند اين امر سبب تزلزل در وضع اجتماعي جامعه مي گردد.
3- از نظر اقتصادي: حوادث به هر صورت و درجه‌اي كه باشد براي کارگر، كارفرما وجامعه زيانهاي اقتصادي در بردارد. اين زيانها به صورت مستقيم وغيرمستقيم مي باشد. تحت عنوان زيانهاي مستقيم مي توان از خسارات ناشي از وقفه كار به علت حادثه، هزينه هاي درماني و بالاخره خسارات پرداختي در مورد كارافتادگي موقت، دائم و يا بالا خره فوت بحث نمود. (کرماني،1385)
2-1-1- تعريف و مفهوم حادثه شغلي
حادثه، يک واقعه برنامه ريزي نشده است که منجر به خسارت جاني، مالي يا حتي اتلاف وقت مي‌شود. امروزه ثابت شده که اغلب حوادث در صنعت، به علت اعمال ناايمن2 و شرايط ناايمن3 به وقوع مي‌پيوندد. کنترل و بهبود شرايط ناايمن از راه فرايندهاي شناسايي و ارزيابي خطر و صدور اقدامات پيشگيرانه و اصلاحي پيگيري مي شود. در مورد کنترل اعمال ناايمن يا رفتار ناايمن پيشنهاد مي شود تا افراد، تحت آموزش ايمني و بهداشت قرار گيرند. (کرماني، 1385)
در كتب لغت معمولاً حادثه به معناي رويداد، واقعه و يا پيش آمد نوشته شده و بيشتر منظورعمل و يا اتفاق ناخوشايند وخارج از نظم مي باشد كه ممكن است خسارات مالي و يا جاني در بر داشته



قیمت: تومان


پاسخ دهید