دانشگاه آزاد اسلامي
واحد اسلامشهر
گروه کشاورزي
پايان نامه براي دريافت درجه کارشناسي ارشد “M.Sc. ”
گرايش: اصلاح نباتات
بررسي همبستگي و روابط رگرسيوني بين صفات مختلف سيبزميني
استاد راهنما:
دکتر احمد موسي پور گرجي
استاد مشاور:
دکتر يونس شرقي
نگارش:
ابراهيم معصوم پور
تابستان 1392
سپاسگزاري
به سرانجام رسيدن اين تحقيق مرهون تلاشها و زحمات بيدريغ جمعي است، زحمات تکتک اين عزيزان را ارج نهاده و کمال تشکر را از اين عزيزان دارم .
از جناب آقاي دکتر احمد موسيپور گرجي، استاد راهنماي ارجمندم، که از راهنماييهاي بيدريغ و دلسوزانهشان بهره بسيار بردم .
از جناب آقاي دکتر يونس شرقي، استاد مشاور ارجمندم، که مشاوري دلسوز براي اينجانب بودند.
از جناب آقاي دکتر حبيبالله قزويني، که با دلسوزي و دقت تمام کار داوري پاياننامه را به پايان رساندند.
از تکتک اساتيد ارجمندم، که در طول دوره تحصيل از علم و داناييشان استفاده بردم.
از جناب آقاي مهندس جهانگير عرب، مشاور محترم معاون وزير جهاد کشاورزي در امور توليدات گياهي که مرا در طول دوران تحصيل ياري فرمودند.
از رياست محترم دانشکده فني و مهندسي و مدير گروه کشاورزي، مسئول و کارکنان محترم دفتر پژوهش دانشگاه و کارمندان پرتلاش آموزش دانشکده فني و مهندسي که صادقانه ياور و پشتيبانم بودند.
از کليه همکاران بخش سبزي و صيفي و حبوبات آبي موسسه تحقيقات اصلاح و تهيه نهال و بذر کرج که از هرگونه ياري به اينجانب دريغ نکردند.
از کليه دوستان و همکارانم در معاونت امور توليدات گياهي وزارت جهاد کشاورزي.
تقديم به:
– همسر صبورم که در تمام مراحل زندگيم ياور و پشتيبانم بوده و هست.
– فرزند عزيزم، حسين، که تنها ثمره و اميد زندگيم ميباشد.
– روح بزرگ دائي و عمه مهربانم که همچون پدر و مادري دلسوز برايم خدمت کردند.
چکيده:
براي تعيين روابط رگرسيوني بين صفات مختلف سيبزميني با عملکرد و همبستگي بين صفات، آزمايشي در قالب طرح بلوکهاي کامل تصادفي با سه تکرار در مؤسسه تحقيقات اصلاح وتهيه نهال و بذر کرج در سال 1391 اجرا شد. تيمارهاي آزمايشي شامل 28 کلون مختلف سيبزميني با زمان رسيدگي متفاوت به همراه ارقام آگريا، مارفونا، ساتينا، ساوالان، کايزر و بورن بودند. صفات تعداد ساقه اصلي، ارتفاع بوته، قطر ساقه اصلي، تعداد روز تا غده دهي، متوسط تعداد غده در بوته، وزن متوسط غده، اندازه غده، عملکرد کل، عملکرد قابلفروش، درصد ماده خشک، وزن مخصوص، درصد نشاسته، نسبت درصد قند احيا، رنگ گوشت و فرم غده بررسي شد. نتايج نشان داد که بين کلونها براي اکثر صفات بررسي شده در سطح 1%، اختلاف معنيداري وجود داشت. بررسي همبستگي به روش ضريب همبستگي اسپيرمن نشان داد که دامنه همبستگي بين صفات مرتبط با کيفيت، بين 998/0 و 397/0- بوده که بيشترين همبستگي، بين ميزان وزن مخصوص و درصد نشاسته و کمترين همبستگي، بين درصد ماده خشک و نسبت درصد قند احيا ثبت شد. بررسي همبستگي به روش ضريب همبستگي پيرسون نشان داد که دامنه همبستگي بين صفات کمي، بين 958/0 و 33/0- بوده که بيشترين همبستگي، بين عملکرد کل غده و عملکرد قابلفروش و کمترين همبستگي بين عملکرد قابلفروش و تعداد روز تا غدهدهي ثبت شد. صفت عملکرد قابلفروش و ميزان نشاسته با عملکرد کل بهترتيب بيشترين (958/0) و کمترين (101/0) همبستگي را داشت. همبستگي صفت تعداد روز تا غدهدهي با عملکرد کل و عملکرد قابل فروش منفي بود(33/0-). نتايج بررسي روابط رگرسيوني به سه روش Forward، Backward و Stepwise انجام شد، نشان داد که نتايج حاصل از هر سه روش يکسان بوده و از بين صفات بعد از برداشت در سطح 1% فقط صفت وزن غده وارد مدل شد و به دنبال آن در سطح 5% رنگ گوشت و شکل غده نيز وارد مدل شدند همچنين از بين صفات قبل از برداشت، ارتفاع بوته و تعداد روز تا غدهدهي وارد مدل گرديدند. بيشترين اثر مربوط به وزن غده (58/52 درصد) و کمترين اثر مربوط به شکل غده (51/5 درصد) بوده است.
کلمات کليدي : روابط رگرسيوني، سيب زميني، کلون، وزن مخصوص، همبستگي.
فهرست مطالب
عنوانصفحه1- مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………………11-1- تاريخچه (خاستگاه و پراکنش سيبزميني)…………………………………………………………………..31-2- ترکيبات غده سيبزميني……………………………………………………………………………………………41-3- سطح زيرکشت، ميزان توليد و عملکرد سيبزميني کشور………………………………………………61-3-1- سطح زيرکشت…………………………………………………………………………………………………….61-3-2- ميزان توليد …………………………………………………………………………………………………………71-3-3- عملکرد در هکتار…………………………………………………………………………………………………81-4- توليد جهاني سيبزميني…………………………………………………………………………………………….81-5- سطح زيرکشت جهاني………………………………………………………………………………………………91-6- مصرف سيبزميني……………………………………………………………………………………………………101-7 – گياه شناسي…………………………………………………………………………………………………………….111-8- مورفولوژي سيبزميني……………………………………………………………………………………………..121-8-1- ريشه…………………………………………………………………………………………………………………..121-8-2- استولون………………………………………………………………………………………………………………131-8-3- ساقه……………………………………………………………………………………………………………………131-8-4- برگ……………………………………………………………………………………………………………………131-8-5- غده…………………………………………………………………………………………………………………….141-8-6- گل آذين، ميوه و گل…………………………………………………………………………………………….141-9- اهداف اجراي اين طرح…………………………………………………………………………………………….142- بررسي منابع………………………………………………………………………………………………………………..162-1 تنوع صفات زراعي در گياه سيبزميني…………………………………………………………………………..172-2 – خصوصيات فيزيکوشيميايي غده……………………………………………………………………………….212-3 – همبستگي بين صفات………………………………………………………………………………………………272-4- وراثتپذيري عمومي…………………………………………………………………………………………………322-5- روابط رگرسيوني………………………………………………………………………………………………………342-6- تجزيه به عاملها………………………………………………………………………………………………………353 – مواد و روشها …………………………………………………………………………………………………………..363-1- موقعيت جغرافيايي و وضعيت اقليمي محل اجراي طرح………………………………………………..373-2- نمونهبرداري خاک…………………………………………………………………………………………………….373-3- تيمار و طرح آزمايشي……………………………………………………………………………………………….373-4- کاشت…………………………………………………………………………………………………………………….383-4-1- عمليات تهيه و آمادهسازي زمين……………………………………………………………………………..383-4-2- تهيه بذر………………………………………………………………………………………………………………383-5- داشت ……………………………………………………………………………………………………………………383-5-1- آبياري………………………………………………………………………………………………………………..383-5-2- مبارزه با علفهاي هرز…………………………………………………………………………………………383-5-3- خاکدهي پاي بوته……………………………………………………………………………………………….393-5-4- مبارزه با آفات و بيماريها……………………………………………………………………………………..393-6- برداشت…………………………………………………………………………………………………………………..393-7- مراحل نمونهبرداري و اندازهگيريها……………………………………………………………………………393-7-1- گروهبندي فرم غده……………………………………………………………………………………………….393-7-2- نحوه اندازه‌گيري وزن مخصوص……………………………………………………………………………403-7-3- نحوه طبقهبندي کلونها بر اساس ماده خشک غده ……………………………………………………403-7-4- نحوه محاسبه درصد نشاسته…………………………………………………………………………………..413-7-5- نحوه محاسبه درصد نسبي قند احيا…………………………………………………………………………413-7-6- نحوه محاسبه روز تا غدهدهي…………………………………………………………………………………413-7-7- نحوه محاسبه عملکرد کل غده………………………………………………………………………………..413-7-8- نحوه محاسبه عملکرد قابل فروش غده …………………………………………………………………..423-7-9- نحوه کدبندي رنگ گوشت……………………………………………………………………………………423-7-10- نحوه محاسبه توارثپذيري عمومي صفات…………………………………………………………….423-8- تجزيه آماري دادهها…………………………………………………………………………………………………..433-8-1- نحوه تجزيه خوشهاي (کلاستر)………………………………………………………………………………434 – نتايج و بحث …………………………………………………………………………………………………………….444-1 – قطر ساقه، تعداد ساقه اصلي و ارتفاع بوته………………………………………………………………….454-2- متوسط تعداد غده در بوته، وزن غده و تعداد روز تا غدهدهي…………………………………………484-3 – عملکرد غده، عملکرد قابل فروش، فرم غده و رنگ گوشت…………………………………………524-4 – درصد ماده خشک، وزن مخصوص، درصد نشاسته و نسبت درصد قند احيا…………………..564-5- وراثتپذيري عمومي صفات……………………………………………………………………………………….604-6- همبستگي بين صفات………………………………………………………………………………………………..624 – 7 – تجزيه خوشهاي دادهها (کلاستر)…………………………………………………………………………..654 – 8 – تجزيه به عاملها………………………………………………………………………………………………….684 – 9 – تجزيه رگرسيون…………………………………………………………………………………………………..73نتيجه گيري ……………………………………………………………………………………………………………………..75پيشنهادات…………………………………………………………………………………………………………………………77منابع و مآخذ…………………………………………………………………………………………………………………….78Abstract…………………………………………………………………………………………………………………….88
فهرست جداول
عنوانصفحهجدول 1-1 – ترکيبات عمده غذايي در 100 گرم سيبزميني (صورتي زنجاني، 1380)……………..6جدول 1-2- برترين کشورهاي توليد کننده سيبزميني در جهان (فائو، 2011)…………………………9جدول 1-3- ده کشور دارنده بيشترين سطح زيرکشت سيبزميني در جهان ( فائو، 2011)………..10جدول 3-1 – خصوصيات خاک مزرعه محل آزمايش از عمق صفر تا 30 سانتيمتري………………37جدول 3- 2- نحوه رتبه‌بندي اندازه غده‌هاي کلونهاي مورد بررسي ……………………………………..40جدول 3 – 3 – طبقهبندي کلونها بر اساس درصد ماده خشك غده……………………………………….41جدول 3- 4- نحوه رتبه‌بندي رنگ گوشت کلونهاي مورد بررسي در آزمايش…………………………42جدول 4 – 1 – تجزيه واريانس مربوط به صفات قطر ساقه، تعداد ساقه اصلي و ارتفاع بوته……..46جدول 4-2- مقايسه ميانگين ارقام و کلونهاي مختلف سيبزميني درخصوص صفات قطر ساقه، تعداد ساقه اصلي و ارتفاع بوته در سطح 1% با استفاده از آزمون دانکن……………………..47جدول 4 – 3 – تجزيه واريانس مربوط به تعداد غده، وزن غده و تعداد روز تا غده دهي………….50جدول 4-4- مقايسه ميانگين ارقام و کلونهاي مختلف سيبزميني درخصوص صفات متوسط تعداد غده در بوته، وزن غده و تعداد روز تا غده دهي در سطح 1% با استفاده از آزمون دانکن……………………….51جدول 4 – 5 – تجزيه واريانس مربوط به عملکرد غده، عملکرد قابل فروش، فرم غده و رنگ گوشت…54جدول 4-6- مقايسه ميانگين ارقام و کلونهاي مختلف سيبزميني درخصوص صفات عملکرد غده، عملکرد قابل فروش، فرم غده و رنگ گوشت در سطح 1% با استفاده از آزمون دانکن……………..55جدول 4- 7 – تجزيه واريانس مربوط به صفات درصد ماده خشک، وزن مخصوص، درصد نشاسته و نسبت درصد قنداحيا…………………………………………………………………………………………..58جدول 4-8- مقايسه ميانگين ارقام و کلونهاي مختلف سيبزميني درخصوص صفات درصد ماده خشک، وزن مخصوص، درصد نشاسته و نسبت درصد قند احيا. در سطح 1% با استفاده از آزمون دانکن…………………………………………………………………………………………………………………….59جدول 4-9- ميزان توارثپذيري عمومي صفات در کلونهاي مختلف و ارقام شاهد مورد مطالعه62جدول 4 – 10 – همبستگي بين صفات مختلف سيبزميني در کلونهاي مورد آزمايش……………64جدول 4 – 11 – ماتريس مولفههاي اصلي صفات اندازهگيري شده ……………………………………….70جدول 4 – 12 – ماتريس چرخش دهنده عاملها…………………………………………………………………70جدول 4 – 13 – ماتريس مولفههاي چرخش يافته ………………………………………………………………71جدول 4 – 14 – ميزان واريانس مشترک و اختصاصي براي هر صفت……………………………………72جدول 4 – 15 – مقادير ويژه، درصد واريانس و واريانس تجمعي عاملها………………………………72
فهرست اشکال و نمودارها
عنوانصفحهنمودار 1-1- توزيع سطح کشت سيبزميني استانهاي مهم توليدکننده نسبت به کل کشور در سال زراعي 90-1389…………………………………………………………7نمودار 1-2- توزيع ميزان توليد سيبزميني استانهاي مهم توليدکننده نسبت به کل کشور سال زراعي 90-1389………………………………………………………………….. 8شکل 1-3 – روند توليد سيبزميني در کشورهاي جهان طي سالهاي 2007-1991…9شکل 1-4 – روند سرانه مصرف سيبزميني در ايران و جهان در بازه 1990-2009.11نمودار 4 – 1 – دندروگرام تجزيه خوشهاي براساس صفات کمي…………………………..66نمودار 4 – 2 – دندروگرام تجزيه خوشهاي بر اساس صفات مرتبط با کيفيت…………..67نمودار 4 – 3 – دندروگرام تجزيه خوشهاي بر اساس کليه صفات …………………………………68

1- مقدمه
مقدمه
از هنگاميکه بشر پا به عرصه حيات گذاشت دائما با مسئله کمبود غذا دست به گريبان بوده و پيوسته ميکوشيد تا بهنحوي با گرسنگي مقابله نمايد. انسانها ابتدا زندگي خود را با شکار حيوانات و استفاده از ميوههاي جنگلي ميگذرانده و کمکم با پيشرفت زمان به فکر استفاده بيشتر از مواهب الهي افتادند و اقدام به کشتوکار نمودند، با کاشت دانههاي غلات اين منظور را عملي نموده تا اينکه مسئله گرسنگي برطرف گرديد. ولي با ازدياد جمعيت، زراعت غلات به تنهايي نتوانست جوابگوي نياز بشر باشد و انسان را از خطر گرسنگي برهاند،از اينرو کمبود مواد غذايي و کثرت جمعيت در قرن شانزدهم ميلادي از مسائل و مشکلات دولتهاي آن زمان گرديد. بدينسبب کشورهايي چون اسپانيا و انگليس متحمل مخارج گزافي شده و با روانه کردن کشتيها و ملوانان ورزيده درصدد پيدا کردن محصولات جديدي بودند تا جوابگوي نياز غذايي مردم آن کشورها باشد. بالاخره کاشفان اسپانيايي بين سالهاي 1335 تا 1353 ميلادي موفق شدند سيبزميني وحشي را از کشور پرو به اروپا ببرند که پس از زراعت و اصلاح نژاد آن، رقيب سرسختي براي غلات گرديد بهطوريکه امروزه يکي از مظاهر تمدن بشر مصرف سيبزميني است(کاظمي و همکاران، 1390). سيبزميني يکي از مهمترين محصولاتي است که قسمت مهمي از نيازهاي غذايي بشر را تامين مينمايد و با توجه به نقش و اهميت آن شايد بتوان برخي از مشکلات کمبود انرژي در جيره غذايي مردم را تامين کرد. سيبزميني از نظر ميزان توليد سالانه بعد از برنج، گندم و ذرت در مقام چهارم جهان و از نظر کشورهاي توليد کننده بعد از ذرت در رتبه دوم قرار دارد. سيبزميني از نظر ارزش غذايي مهم بوده و هم رديف گندم و برنج ميباشد (سبحاني، 1374). در کشور ما استعداد بالقوهاي در زمينه رشد سيبزميني وجود دارد. اگر الگوي مصرف جامعه به سمت اين ماده غذايي متمايل گردد ميتواند در حد زيادي جايگزين مصرف گندم گردد. نظر به اهميت سيبزميني به عنوان يکي از مواد غذايي مهم در کشور و اينکه استعداد فراواني براي توليد اين محصول استراتژيک وجود دارد لازم است تحقيقات و پژوهشهاي تکميلي بهزراعي و بهنژادي در مورد آن انجام شود. آشنايي با صفات مختلف ازجمله عواملي است که ميبايست مورد توجه قرار گيرد. شناخت صفات موثر بر توليد و عملكرد ميتواند در برنامههاي اصلاحي و مديريت مزرعه كاربرد داشته باشد. همچنين با در نظر گرفتن همبستگي بين صفات ميتوان از آنها به عنوان ملاكهاي انتخاب ارقام مناسب در مزرعه بهره برد. ضريب همبستگي رابطه متقابل صفات مختلف گياهي و صفاتي كه مبناي انتخاب براي اصلاح عملكرد ميباشند را مشخص ميكند. اگر همبستگي بين عملكرد و يك صفت به علت اثر مستقيم صفت باشد، ميتوان آن صفت را به منظور اصلاح عملكرد انتخاب نمود، اما اگر همبستگي به صورت غيرمستقيم باشد در آنصورت عمل انتخاب را بايد برروي صفتي انجام داد كه باعث اثر غيرمستقيم شده است ضمنا انتخاب صفات كمي بعد از دورگگيري بهعلت تداخل اثرات محيطي و ژنتيكي كار مشكلي بوده و ميزان موفقيت در انتخاب بستگي به اثرات ژن و وراثتپذيري صفات انتخاب شده دارد.
1-1- تاريخچه (خاستگاه و پراکنش سيبزميني)
خاستگاه سيبزميني، ارتفاعات آند در آمريکاي جنوبي در حوالي کوههاي بوليوي، پرو و مناطق گرمسيري بين عرضهاي 10 درجه شمالي و 25 درجه جنوبي و در ارتفاع 2700 تا 4200 متر از سطح دريا بوده است (لساني ، 1378). باستانشناسان و تاريخشناسان معتقدند سيبزميني در حدود 2000 سال قبل از ميلاد مسيح در مناطق کوهستاني پرو کشت ميشده و غذاي اصلي سرخپوستان و بوميان آن مناطق بوده است. هنوز هم در بعضي مناطق آمريکاي جنوبي سيبزميني بهصورت وحشي ميرويد. انواع وحشي، به امراض مقاوم بوده و به همين منظور براي بهدست آوردن ارقام مقاوم از ارقام وحشي استفاده ميشود (سبحاني، 1374). در قرن شانزدهم، کثرت جمعيت و کمبود مواد غذايي، زمامداران کشورهاي اسپانيا و انگليس را بر آن داشت که ملوانان ورزيده خود را با کشتي به قاره آمريکا اعزام، تا در پيدا کردن محصولي که جوابگوي گرسنگي باشد، برآيند. بالاخره فرانسيسکو پيزا در سال 1524 ميلادي وقتي قدم به ساحل کشور پرو نهاد، دريافت که قرنهاست سيبزميني در آن کشور کشت ميشود. در اوايل نيمه دوم قرن شانزدهم سيبزميني با يک محموله نقره و طلا به اسپانيا فرستاده شد. بهتدريج سيبزميني از کشور اسپانيا به ديگر کشورهاي اروپايي برده شد. ابتدا از سيبزميني به عنوان يک ماده درمانکننده استفاده ميشد. فيليپ دوم، پادشاه اسپانيا، تعدادي سيبزميني به عنوان هديه براي پاپ پيوس پنجم فرستاد و از وي خواست که آن را براي درمان بيماريش استفاده کند. در اوايل قرن هفدهم سيبزميني در کاخ پادشاهان و سپس در کاخهاي اشراف اروپايي به عنوان يک ماده غذايي گرانبها عرضه ميشده است. در آن دوران گل سيبزميني را به عنوان گل زينتي ميشناختند و آن را به دستمال خود آذين ميبستند (فلاحي، 1376). بعدها اين گياه به عنوان گياه خوراکي مورد استفاده قرار گرفت. با توجه به اينکه اين گياه منبع ارزان قيمتي براي توليد کالري مورد نياز روزانه بود، بهتدريج جايگزين گندم و يولاف در رژيم غذايي اروپائيان گرديد. ورود سيبزميني به ايران به اوايل قرن نوزدهم ميلادي برميگردد. در حدود 200 سال پيش سرجانملکم سفير دولت انگلستان، مقداري بذر سيبزميني به دربار پادشاه قاجار هديه کرد. اين سيبزمينيها ابتدا در روستاي پشند در اطراف تهران کشت شد. بعدا به فريدن اصفهان و بهتدريج به ساير نقاط کشور منتقل و کشت گرديد. ادامه ورود ارقام اوليه وارداتي به ساير مناطق کشور منجر به نامگذاري ارقامي همانند اسلامبولي، پشندي و سفيد باسمنج گرديد تا اينکه با شروع به کار موسسه تحقيقات اصلاح و تهيه نهال و بذر در سال 1339 شمسي و ورود ارقام اصلاح شده جديد همانند آلفا، کوزيما و باراکا، قدمهاي اساسي در راستاي تحقيق روي سازگاري ارقام و بهينهسازي توليد آنها در کشور برداشته شد(صورتي زنجاني، 1380).
1-2- ترکيبات غده سيبزميني
سيبزميني مهمترين گياه دولپهاي در تغذيه انسان است. اين محصول در جهان از نظر اهميت غذايي مقام پنجم را بعد از گندميان(گندم، برنج، ذرت و جو) دارد. در آمريکاي شمالي، ضرايب توليد ماده خشک سيبزميني در واحد سطح زمين نسبت به ماده خشک حاصل از گندم، جو و ذرت به ترتيب 04/3 درصد، 68/2 درصد و 12/1 درصد بيشتر است(رجبي، 1379). غده سيبزميني با دارا بودن حدود20-16 درصد کربوهيدرات و حدود 2 درصد ترکيبات پروتئيني و پيشمادههاي پروتئيني و حدود يک درصد چربي و عناصر معدني از نظر ميزان توليد انرژي و پروتئين در بين گياهان زراعي از مقام بالايي برخوردار ميباشد. سيبزميني از نظر توليد پروتئين در هکتار در مرتبه نخست محصولات زراعي قرار دارد. پروتئين و نسبت پروتئين به کربوهيدرات در آن نسبت به بسياري از غلات و ساير محصولات ريشهاي و غدهاي بالاتر است. متوسط جهاني عملکرد پروتئين در هکتار اين محصول برابر 230 کيلوگرم در هکتار بوده که از گندم، برنج و حبوبات بيشتر است. تعادل پروتئينهاي موجود، توازن بين اسيدهايآمينه مهم در پروتئين و ويتامينهاي آن، سيبزميني را دومين دارنده ارزش غذايي و بهعنوان يک منبع غذايي بعد از تخممرغ مطرح ميسازد (لساني، 1378). کيفيت پروتئين سيبزميني بسيار بالا ميباشد، بهطوريکه اگر ارزش بيولوژيکي پروتئين تخممرغ 96 باشد اين رقم در سيبزميني 73، سويا 72، ذرت 4، آرد گندم 53 و لوبيا 46 ميباشد (رحيمي، 1379). نشاسته به عنوان اندوخته غذايي بسياري از گياهان محسوب ميشود و گرانولهاي نشاسته، در اصل، بستههاي فشردهاي از پليمرهاي گلوکز محسوب ميشوند (کائور و همکاران1، 2002). نشاسته تجاري عمدتا از ذرت تهيه ميشود ولي سيبزميني و گندم نيز از منابع تامين نشاسته ميباشند. توليد نشاسته از سيبزميني براي اولين بار در قرن 18 انجام شد. در دانمارک از سال 1900 توليد نشاسته به صورت صنعتي آغاز گرديد. بهطوريکه 75 درصد توليد سيبزميني اين کشور براي توليد نشاسته مصرف ميشود و اين کشور بالاترين ميزان توليد سرانه نشاسته در جهان را داراست (پشين 2، 2001). اگرچه هزينه توليد نشاسته سيبزميني بالاتر از ساير منابع آن ميباشد ليکن خواص عملکردي آن ممکن است مصرف آن را در محصولات خاصي توجيه سازد. بهعنوان مثال افزودن نشاسته سيبزميني به نودلها باعث بهبود قوام و احساس در دهان ميشود. سيبزميني با دارا بودن مقادير کافي از ويتامين C، تعدادي از ويتامينهاي گروه B و نيز برخي از اسيدهاي آمينه ضروري مانند سيستئين و متيونين از نظر کيفيت در حد مطلوبي قراردارد (صورتي زنجاني، 1380). وجود فيبر در سيبزميني باعث کاهش بيماريهاي قلبي ميشود. پتاسيم موجود در سيبزميني تقويت کننده قلب و فلوئور موجود در آن براي سلامت دندانها ضروري است. ضمنا آهن موجود در آن براي کمخوني و منيزيم آن براي دفع سنگ کليه مفيد است به اين ترتيب سيبزميني علاوه بر ارزش غذايي، خواص دارويي نيز دارد (صورتي زنجاني، 1380). بر اساس برآوردها، 100 گرم سيبزميني در جيره غذايي، 8 درصد از پروتئين، 10 درصد از آهن، 20 تا 50 درصد ويتامين C، 10 درصد ويتامين B1 و حدود 30 درصد انرژي مورد نياز روزانه بدن را تامين ميکند. جدول شماره 1-1 ترکيبات عمده غذايي در 100 گرم سيبزميني را نشان ميدهد.
جدول 1-1 – ترکيبات عمده غذايي در 100 گرم سيبزميني (صورتي زنجاني، 1380)
ترکيبات غذاييمقدارآب77/67 گرمچربي3/0 گرمپروتئين65/2 گرممواد قندي14/19 گرمفيبر45/0 گرمخاکستر69/0 گرمکلسيم8 ميلي گرمفسفر52 ميلي گرمپتاسيم407 ميلي گرمسديم6/2 ميلي گرمآهن4/0 ميلي گرمويتامين C9 ميلي گرمويتامين B11/0 ميلي گرمويتامين B24/0 ميلي گرمنياسين5/1 ميلي گرمانرژي88 کالري
1-3- سطح زيرکشت، ميزان توليد و عملکرد سيبزميني کشور
1-3-1- سطح زيرکشت
سطح برداشت سيبزميني در سال زراعي 90-1389 حدود 186 هزار هکتار برآورد شده که 8/98 درصد آن آبي و بقيه بهصورت ديم بوده است. استان همدان با 14 درصد اراضي سيبزميني کشور در مقام نخست قرار دارد. استانهاي اردبيل، فارس، زنجان، جنوب کرمان و کردستان به ترتيب با 13 درصد، 9 درصد، 9/8 درصد، 6/7 درصد و 2/7 درصد مقامهاي دوم تا ششم را بهخود اختصاص دادهاند. شش استان مزبور جمعا 7/59 درصد اراضي سيبزميني کل کشور را دارا هستند و 3/40 درصد بقيه در ساير استانها برداشت شده است (بينام، 1392). درصد توزيع سطح زيرکشت سيبزميني شش استان مزبور نسبت به کل کشور در نمودار 1-1 آمده است.
نمودار 1-1- توزيع سطح کشت سيبزميني استانهاي مهم توليدکننده نسبت به کل کشور در سال زراعي 90-1389
1-3-2- ميزان توليد
ميزان توليد سيبزميني در کشور حدود 6/5 ميليون تن برآورد شده که 99/99 درصد آن از اراضي آبي حاصل شده است. استان همدان با 9/18 درصد از توليد سيبزميني کشور، مقام اول و استانهاي اردبيل زنجان، کردستان، فارس و آذربايجانشرقي به ترتيب با 8/14 درصد، 2/9 درصد، 67/7 درصد، 66/7 درصد و 6 درصد در توليد سيبزميني مقامهاي دوم تا ششم را بهخود اختصاص دادهاند. شش استان مزبور جمعا 3/64 درصد توليد سيبزميني کشور را بهخود اختصاص دادهاند (بينام، 1392). درصد توزيع ميزان توليد سيبزميني شش استان مزبور نسبت به کل کشور در نمودار 1-2 آمده است.
نمودار 1-2- توزيع ميزان توليد سيبزميني استانهاي مهم توليدکننده نسبت به کل کشور سال زراعي 90-1389
1-3-3- عملکرد در هکتار
متوسط عملکرد سيبزميني آبي در کشور 2/30067 کيلوگرم و سيبزميني ديم 8/9858 کيلوگرم در هکتار بوده است بيشترين و کمترين راندمان توليد سيبزميني آبي در استانهاي همدان و گيلان بهترتيب با 40412 کيلوگرم و 4800 کيلوگرم در هکتار ميباشد. بيشترين و کمترين راندمان توليد سيبزميني ديم در استانهاي اصفهان و مازندران بهترتيب با 1/22857 کيلوگرم و 9/8916 کيلوگرم در هکتار ميباشد.
1-4- توليد جهاني سيبزميني
توليد سيبزميني در جهان تغييرات عمدهاي داشته است. تا اوايل دهه 1990، بيشترين سيبزميني در اروپا، آمريکاي شمالي و اتحاد جماهير شوروي توليد و مصرف ميشد. از آن پس توليد سيبزميني با تقاضاي آن در آسيا، آفريقا و آمريکاي لاتين افزايش يافت و توليد آن از حدود 270 ميليون تن در اوايل دهه 1990 به بيشتر از 374 ميليون تن در سال 2011 رسيده است (فائو، 2011). دادههاي فائو در شکل1-3 نشان ميدهد که توليد سيبزميني در کشورهاي درحال توسعه نسبت به کشورهاي توسعه يافته افزايش يافته است. در حال حاضر کشور چين بزرگترين توليد کننده سيبزميني (6/23 درصد) و هند دومين توليد کننده سيبزميني در جهان است که بيش از يک سوم توليد سيبزميني جهان در اين دو کشور توليد ميشود (فائو، 2011). برترين کشورهاي توليد کننده سيبزميني در جهان در جدول 1-2 آمده است.
شکل 1-3 ، روند توليد سيبزميني در کشورهاي جهان طي سالهاي 2007-1991 ( فائو، 2008 )
جدول 1-2، برترين کشورهاي توليد کننده سيبزميني در جهان (فائو، 2011).
نام کشورميزان توليد ( تن )چين220ر350ر88هند400ر339ر42روسيه500ر681ر32اکراين000ر248ر24آمريکا500ر361ر19آلمان000ر800ر11بنگلادش390ر326ر8لهستان700ر196ر8فرانسه230ر016ر8روسيه سفيد040ر721ر71-5- سطح زيرکشت جهاني
سطح زيرکشت سيبزميني از بيش از 17 ميليون هکتار در اوايل دهه 1990 به بيش از 19 ميليون هکتار در سال 2011 رسيده است ( فائو، 2011). چين در حال حاضر بيشترين سطح زيرکشت سيبزميني را دارد (22/28 درصد) و روسيه دومين سطح زيرکشت سيبزميني را در جهان داراست که بيش از يک سوم سطح زيرکشت سيبزميني جهان در اين دو کشور ميباشد (فائو، 2011). جدول 1-3، کشورهايي که بيشترين سطح زيرکشت سيبزميني را دارند را نشان ميدهد.
جدول 1-3، ده کشور دارنده بيشترين سطح زيرکشت سيبزميني در جهان (فائو، 2011)
نام کشورسطح زير کشت (هکتار)چين652ر426ر5روسيه600ر202ر2هند200ر863ر1اکراين000ر443ر1بنگلادش197ر460آمريکا076ر459لهستان500ر400روسيه سفيد237ر341پرو484ر296نيجريه000ر2601-6- مصرف سيبزميني
روند سرانه مصرف سيبزميني در ايران و جهان در شکل شماره 1-4 در طي سالهاي 1990 الي 2009 بر حسب کيلوگرم در سال آمده است (دپارتمان کشاورزي آمريکا، 2009). ميانگين مصرف در جهان طي 20 سال مذکور 5/146 کيلوگرم در سال ميباشد در حاليکه ميانگين مصرف ايران 5/46 کيلوگرم در سال بوده که کمتر از يک سوم ميانگين جهاني است.
شکل 1-4 – روند سرانه مصرف سيبزميني در ايران و جهان در بازه 1990-2009 ( بر حسب کيلوگرم در سال )
1-7 – گياه شناسي
گياه سيبزميني از خانواده Solanaceae و از جنس Solanum ميباشد جنس سولانوم تقريبا داراي 2000 گونه است که در بين آنها بيش از 150 گونه غدهدار است که 75 درصد آنها ديپلوئيد هستند. اکثر گونههاي سولانوم بوتهاي هستند. گونه زراعي سيبزميني از گونه سولانوم توبروسوم و به صورت اتوتتراپلوئيد با فرمول 2n=4x=48 ميباشد (ارزاني،1380).
8 گونه سيبزميني کشت ميشود که به شرح ذيل ميباشد:
– سولانوم استنوتوموم(Solanum stenotomum) در نواحي مرتفع کوهستاني قسمت جنوبي پرو و مرکز کشور بوليوي بهعمل ميآيد.
– سولانوم فورجا( Solanum phureja) بيشتر در مناطق با آبوهواي گرم و بدون خطر يخبندان کشت ميشود و اين محصول در دامنه کوههاي آند و در کشور اکوادور به دست ميآيد و داراي 24 کروموزوم است.
– سولانوم اجانهيري(Solanum ajanhiri) در برابر يخزدن مقاوم است و در نواحي شمال بوليوي پرورش مييابد.
– سولانوم گونيوکاليکس(Solanum gonio calyx) در کشور پرو کشت ميشود و گوشت آن زرد رنگ است.
– سولانوم جوزپزوکي(Solanum jospezuki) به يخزدگي مقاوم است. در قسمتهاي مرکزي پرو و جنوب بوليوي کاشته ميشود و داراي گل بنفش رنگ است.
– سولانوم چائوچا(Solanum chaucha) در قسمت مرکزي بوليوي و پرو کشت ميشود.
– سولانوم کورتيلوبوم(Solanum curtilobum) در مناطق مرتفع بوليوي و پرو جنوبي رشد و نمو کرده و گلهاي بنفش دارد.
– سولانوم توبروسوم(Solanum tuberosum) که در سراسر جهان کشت ميشود، اين گونه، خود داراي دو زيرگونه است:
الف- سولانوم آنديجنا(Solanum susp andigena) که در آمريکاي مرکزي و جنوبي رشد ميکند.
ب- سولانوم توبروسوم(Solanum susp tuberosum) که در سراسر جهان قابل کشت است (فلاحي،1376) .
1-8- مورفولوژي سيبزميني
سيبزميني گياهي است علفي، يکساله، از گياهان عالي گلدار، از رده دولپهايها و راسته پيوستهگلبرگان که داراي اندامهاي زير ميباشد:
1-8-1- ريشه
سيبزميني داراي ريشههائي افشان ميباشد، ابتدا ريشه باريکي را تشکيل ميدهند و اين ريشههاي اوليه بهطور جانبي رشد کرده و توليد ريشههاي جانبي را مينمايند. اگر چه بخش اعظم ريشههاي سيبزميني در عمق 30 تا 35 سانتيمتري خاک قرار دارند، ولي ممکن است نفوذ ريشهها تا عمق 170 سانتيمتري نيز ادامه پيدا کند. بههرحال نزديک به 80% فعاليت جذبي ريشه تا عمق حدود 80 سانتيمتري خاک انجام ميشود (سبحاني،1374). بوتههاي حاصل از بذر حقيقي3داراي يک ريشه راست و باريک هستند که از آن انشعابات جانبي به وجود ميآيد. بوتههاي رشد يافته از غده در گرههاي ساقههاي زيرزميني و استولون توليد ريشههاي نابجا ميکنند. در سيبزميني، ريشهها عموما کمعمق هستند و با توجه به تنوع بافت خاک، ممکن است تا عمق 2/1 متري خاک رشد نمايند. ريشه در خاکهاي درشت با بافت شني و شني رسي بسيار گسترده ميشود (رضايي و سلطاني، 1375).
1-8-2- استولون
استولونهاي سيبزميني، ساقههاي افقي زيرزميني هستند که معمولاً از پايينترين جوانههاي زير سطح خاک تشکيل ميگردند و متورم ميشوند. استولونها ممکن است از محل ميانگرهها نيز طويل شده و در ناحيه انتهايي خود، غده را تشکيل دهند (صورتي زنجاني،1380). اندازه استولونها ممکن است کوتاه (8-10 سانتيمتر)، متوسط (20 سانتيمتر) و يا بلند(20-40 سانتيمتر) باشد. رنگ آنها معمولاً سفيد يا شيري است، اما گاهي در اثر وجود رنگيزه، آنتوسيانين به رنگ گوناگون ديده ميشود. طول استولونها ويژگي مهمي در ارتباط با واريته سيبزميني ميباشد. انواع وحشي سيبزميني داراي استولونهاي طويلي هستند. يکي از اهداف اصلي بهنژادي در سيبزميني، دستيابي به استولونهاي کوتاه است. زيرا چنين رقمي معمولاً پرمحصول بوده و برداشت آن آسانتر خواهد بود. اگر استولونها با خاک پوشيده نشوند ممکن است به يک ساقه عمودي با شاخ و برگ معمولي تبديل شود (لي4،1985).
1-8-3- ساقه
سيستم ساقهاي سيبزميني شامل ساقههاي هوايي، استولونها و غدهها ميباشد جوانه محوري برگ نيز ممکن است رشد کرده و توليد ساقه جانبي، استولون، گل آذين و در مواردي غده هوايي نمايد (کريميان و حمداللهزاده،1385). ساقههاي هوايي در ابتدا ايستاده بوده و بعدها تمايل به خوابيدگي پيدا ميکنند. ساقه زيرزميني(استولون) نيز داراي انشعاباتي است که بر روي اين انشعابات، برجستگيهاي مخصوص وجود دارد که پس از گلدهي، اين برجستگيها محل ذخيره نشاسته و ساير فراوردههاي فتوسنتزي بوده و غدهها را تشکيل ميدهند (خواجه پور،1383). ساقههاي هوايي سيبزميني، ضخيم، مستقيم و زاويهدار هستند که برش عرضي عموما توخالي و سهگوش ميباشند (کوچکي و همکاران،1372).
1-8-4- برگ
برگهاي سيبزميني بهصورت متناوب بر روي ساقه قرار گرفتهاند و داراي برگچههاي عمدتا کوچک تخممرغي شکل و کرکدار است. تنوع زيادي در تعداد برگچهها، رنگ و… در بين ارقام مختلف سيبزميني وجود دارد. همچنين فرم برگ اساسا ميتواند در اثر طول روز و حرارت تغيير نمايد (صورتي زنجاني،1380). رنگ برگ از سبز روشن تا سبز تيره فرق ميکند. برگ بالغ شامل دمبرگ، برگچه انتهايي، برگچههاي جانبي و برگچههاي ثانويه است (شهبازي و همکاران،1382).
1-8-5- غده
غده همان ساقه تغيير شکل يافته و متورم است که اندام اصلي ذخيره کننده در گياهاني مانند سيبزميني را تشکيل ميدهد (کريميان و حمداللهزاده، 1385). معمولاً فرم غدهها تحت تاثير ژنوتيپ و محيط بوده و در خاکهاي شني، گرد و در خاکهاي سنگين، کشيده و بيضوي و در خاکهاي سنگريزهدار، نامتقارن است (مهتدي نيا،1374). اندازه غدهها به واريته سيبزميني، خاک و شرايط آبوهوايي بستگي دارد. غدهها از لحاظ شکل متفاوت هستند ولي غالباً گرد، تخممرغي يا کشيده ميباشند. پوست آنها ممکن است صاف، ناهموار يا خشن باشد. معمولاً غدهها به رنگ سفيد، قرمز، ارغواني يا زرد ديده ميشوند. غدهها حاوي80-75 درصد آب، 20- 12درصد نشاسته، 2-5/1 درصد پروتئين، 3-2 درصد الياف و مواد معدني هستند (کوچکي و همکاران،1372). رنگ گوشت غده سيبزميني بسته به رقم و شرايط آبوهوايي از خاکستري، سفيد، کرم، زرد و قرمز فرق ميکند. در غدههائي که رنگ آنها سفيد است، حاوي نشاسته زياد و پروتئين کمتر و برعکس غدههايي که گوشت آنها زرد باشد، پروتئين بيشتر و نشاسته کمتر دارند (مهتدينيا، 1374). در يک برش عرضي از غده به ترتيب از خارج به داخل، قسمت هاي پوست، کورتکس، سيستم آوندي، پارانشيم ذخيره اي و مغز قابل تشخيص است(ملکوتي، 1374).
1-8-6- گلآذين، ميوه و گل
گلآذين سيبزميني بصورت گرزن و گلها خوشهاي و انتهائي ميباشد. گلها دوجنسي و يکپايه بوده ولي اندامهاي نرو ماده از هم جدا ميباشند. همه ارقام سيبزميني توليد گل مينمايند وليکن در اثرعوامل ژنتيکي (عمدتا رقم) و عوامل محيطي، بسياري از گلها قبل از باز شدن ميريزند. ميوه حاصل از گردهافشاني از نوع سته بوده که مصرف غذايي ندارد. هر ميوه حداکثر قطرش 2 سانتيمتر بوده و به طور متوسط داراي 400- 200 عدد بذر حقيقي ميباشد (صورتي زنجاني، 1380).رنگ گلها متفاوت است ولي بيشتر به رنگ سفيد، کبود، ارغواني و بنفش مايل به آبي ديده ميشود (کوچکي و همکاران، 1372).
1-9- اهداف اجراي اين طرح
شناخت صفات موثر بر توليد و عملكرد ميتواند در برنامههاي اصلاحي و مديريت مزرعه كاربرد داشته باشد. همچنين با در نظر گرفتن همبستگي بين صفات ميتوان از آنها به عنوان ملاكهاي انتخاب ارقام مناسب در مزرعه بهره برد. ضريب همبستگي رابطه متقابل صفات مختلف گياهي و صفاتي كه مبناي انتخاب براي اصلاح عملكرد ميباشند را مشخص ميكند. اگر همبستگي بين عملكرد و يك صفت به علت اثر مستقيم صفت باشد، ميتوان آن صفت را به منظور اصلاح عملكرد انتخاب نمود، اما اگر همبستگي به صورت غيرمستقيم باشد در آن صورت عمل انتخاب را بايد برروي صفتي انجام داد كه باعث اثر غيرمستقيم شده است ضمنا انتخاب صفات كمي بعد از دورگگيري به علت تداخل اثرات محيطي و ژنتيكي كار مشكلي بوده و ميزان موفقيت در انتخاب بستگي به اثرات ژن و وراثتپذيري صفات انتخاب شده دارد.
اهداف اصلاحي در ميان کشورهاي مختلف متفاوت ميباشد وليکن در تمامي برنامهها احتمالا انتخاب براي عملکرد بالا، رسيدگي و دوره خواب مناسب، مشخصاتي از غده که روي کيفيت و مناسب بودن آنها براي مصارف خاص مؤثر باشند و مقاومت به استرسهاي زنده و غيرزنده درنظر گرفته خواهد شد. اهداف اصلاحي سيبزميني همچنين ميتواند شامل صفاتي باشد که ارزش صادراتي آن را افزايش دهد. در اين خصوص واريتههاي جديد ميبايست براي صفات مختلف کشور هدف نيز مورد ارزيابي قرار گيرند. از نکات کليدي که يک اصلاحگر ميبايست در تصميمگيريها مدنظر داشته باشد عبارتند از: ژرمپلاسم و روش اصلاحي مورد استفاده، روش تکثير ارقام اصلاح شده (رويشي يا از طريق بذر حقيقي سيبزميني)، امکان تغيير ژنتيکي ارقام اصلاحي و چگونگي دستيابي به مقاومت پايدار در مقابل آفات و بيماريها (استريک و ورسما 5، 1999و بنربال و همکاران 6، 2003).
شناسايي بهترين کلونها و بهدنبال آن معرفي آنها بهعنوان رقم مناسب براي هرمنطقه بايستي بهعنوان جزء اوليه در اولويت مديريت زراعي قرار گيرد، زيرا با وجود بهبود ساير عوامل زراعي و موثر در توليد و در صورت نداشتن کلون و ارقام مناسب منطقه نميتوان انتظار عملکرد بالا و کيفيت مناسب را داشت. غالبا ارقام جديد بهدليل اينکه عملکردشان در آزمايشات مقايسه عملکرد ارقام، بيشتر از ارقام متداول بوده، معرفي ميگردند. ارقام جديد امکان دارد از نظر عملکرد با ارقام قديمي مشابه باشند ولي از نظر کيفيت و امکان فراوري نسبت به ارقام قديمي برتري دارند. در انتخاب و دستيابي به ارقام برتر، شناخت صفات، توارثپذيري و رابطه آنها با يکديگر ميتواند به محقق در رسيدن به هدف ياري نمايد و باعث تسريع مراحل ارزيابي گردد. لذا در اين تحقيق تعيين همبستگي، توارثپذيري عمومي و روابط بين صفات از اهداف مهم اجراي پروژه بود که متعاقب آن کلونهاي برتر از نظر عملکرد، رنگ گوشت و فرم غده جهت مصارف خوراکي و کلونهاي مناسب فرآوري (ماده خشک، وزن مخصوص و قند احياي مناسب) شناسايي گرديدند. ضمنا تعيين قرابت بين کلونها بر اساس خصوصيات فنوتيپي نيز صورت گرفت تا درصورت نياز براي جايگزيني کلونها و يا استفاده در برنامههاي اصلاحي مورد استفاده قرار گيرد.
2- بررسي منابع
2-1 تنوع صفات زراعي در گياه سيبزميني
براي ارزيابي و گروهبندي، تنوع صفات، شاخص بسيار مهمي ميباشد، ازجمله عواملي که ميتوان با آن تنوع موجود را برآورد کرد ضريب تغييرات (C.V.7) ميباشد، صفاتي که داراي C.V. بالاتر ميباشند از تنوع بالاتري نيز برخوردار ميباشند. لذا با استفاده از ضريب تغييرات ميتوان تنوع موجود بين مواد مورد بررسي را براي هر صفت تعيين و از آن در برنامههاي اصلاحي بهره برد ضمنا وجود تنوع بيشتر امکان دسترسي به ارقام سازگار را افزايش ميدهد. فرشاد فر(1376) عنوان نمود مقدار تنوع موجود در گونههاي گياهي مبناي انتخاب مؤثر ارقام را فراهم ميآورد و تغييرات ژنوتيپي مربوط به تفاوت ژنوتيپي ميان افراد در داخل يك جمعيت بوده که هدف عمده اصلاح نباتات ميباشد. در همين راستا دهدار (1381) خواص كمي و كيفي تعداد هفت رقم سيب‌زميني در كشت پاييزه را بررسي کرد و بيان داشت که از لحاظ صفات عملكرد غده، متوسط وزن تر غده، متوسط تعداد غده در هر بوته و متوسط تعداد ساقه اصلي درهر بوته بين ارقام اختلاف معنيدار درسطح احتمال 1% وجود داشت و رقم آريندا و ديامانت از لحاظ عملكرد کل، متوسط وزن وتعداد غده در هر بوته و متوسط تعداد ساقه اصلي درهربوته نسبت به ارقام ديگر برتري داشتند. پرويزي (1385) بهمنظور دستيابي به ارقامي از سيبزميني با عملکرد بالا و کيفيت مطلوب، آزمايشي در دو گروه زودرس و ديررس در مرکز تحقيقات کشاورزي و منابع طبيعي همدان اجرا کرد و 12 صفت کيفي و کمي را اندازهگيري نمود، نتايج نشان داد ارقام مورد مطالعه در هر دو گروه آزمايشي از نظر زمان کسب 50% جوانهزني، تاريخ غدهزايي، تاريخ پوشش کامل، طول دوره گلدهي، زمان گلدهي، ارتفاع گياهان در زمان گلدهي، زمان غدهزايي، تعداد ساقه در بوته، زمان رسيدگي، عملکرد کل، درصد مادهخشک غده اختلاف معنيداري در سطح 1% داشتند. از نظر عملکرد کل غده، ارقام مارفونا، آريندا، فرسکو و سانته در گروه ارقام زودرس تا ميانرس و ارقام بليني، کلمبوس، جوليانس، ساتينا و تيماته نسبت به ديگر ارقام برتري نسبي نشان دادند. پرويز و همکاران8 (2002) درصد جوانهزني و تعداد شاخه در ساقه، واريتههاي گيگانت، وادا، ميراکل، فامبو و آرکولا را در فيصلآباد پاکستان بررسي کردند و نشان دادند که درصد جوانهزني در واريتههاي فوق اختلاف معنيداري داشتند و رقم فامبو بالاترين درصد جوانهزني همچنين رقم وادا بيشترين شاخه در ساقه را داشت. خان و همکاران9 (2000 و 2011) عملکرد 36 رقم مختلف سيبزميني را در عمان در دو زمان کشت (15 و 7 نوامبر)، مورد بررسي قرار دادند و نشان دادند که تفاوت قابلتوجهي در عملکرد غده ميان ارقام در هر دو زمان کاشت وجود داشت، در تاريخ کاشت اول، ارقام 91-2-01، بيداند و 85-2-501 بالاترين عملکرد را داشتند، در حاليکه ارقام سيکلون، ميراکل و پيمان پايينترين عملکرد را داشتند. در تاريخ کاشت دوم، بيداند بالاترين عملکرد و رقم90-40-1 کمترين عملکرد را داشت. کلينتون و همکاران10 (2002) شش رقم سيبزميني آلتوراس، رنجرروست، روستبوربانک، شپودي، اماتيلاروست ، والواروست و پنج کلون را در شش زمان برداشت از نظر عملکرد غده و اندازه غده و کيفيت فراوري مقايسه کردند. در اين آزمايش ارقام روستبوربانک، شپودي و رنجر بهعنوان شاهد در نظر گرفته شدند و نتايج نشان داد که ارقام اماتيلاروست و والواروست عملکرد و کيفيت فرآوري بهتري نسبت به ارقام روستبوربانک، شپودي و رنجرروست داشتند. الفنش و همکاران11(2011) بهمنظور بررسي محيط رشد و کيفيت چيپس پنج رقم سيبزميني شيرو، زمن، بداسا، گابيسا و هرچاسا ارقام را در سه منطقه شرقي اتيوپي کشت کردند و نشان دادند که بالاترين مقدار ماده خشک ( 33/27% ) و وزن مخصوص (11/1 گرم بر سانتيمتر مکعب) مربوط به رقم هرچاسا و کمترين مقدار ماده خشک (33/20%) و وزن مخصوص (078/1 گرم بر سانتي متر مکعب ) مربوط به رقم زمن بوده و تمام ارقامي که در سه منطقه کشت شده و داراي ماده خشک بيشتر از 20% و وزن مخصوص 07/1 بودند و براي فرآوري چيپس مناسب ميباشند. يقباني و محمد زاده (1385) شش رقم دراگا، مارفونا، سانته، ريبارکا، کنکورد و آگريا را در ايستگاه کشاورزي گرگان کشت کرده و تحت مديريت زراعي يکسان قرار دادند. پس از برداشت، درصد ماده خشک، نشاسته و قند نمونهها را اندازهگيري کردند. درنتيجه رقم کنکورد بيشترين درصد مادهخشک و رقم دراگا کمترين درصد ماده خشک را داشتند. نتايج تجزيه واريانس اختلاف معنيداري را بين ارقام مختلف در مورد اين ويژگي نشان داد. ميزان فسفر، ويسکوزيته و اندازه گرانول نشاستههاي سيبزميني اختلاف معنيداري با يکديگر داشتند و همگي بيشتر از نشاسته گندم بودند ولي ميزان آميلوز و پروتئين در نشاستههاي ارقام فوق تفاوت معنيداري نداشتند. صمدي



قیمت: تومان


پاسخ دهید